Bush in Japan geveld door symbolische griep

De griepbacil die president George Bush in Tokio onder de bankettafel deed belanden zorgde voor een onwaardig eind van een Azië-reis, die men zich in het Witte Huis zal herinneren als de Trip uit de Hel. Bush' tien dagen durende uitstapje is een symbool geworden van al die zaken die de afgelopen drie maanden voor de struikelende president verkeerd zijn afgelopen.

Het is niet zonder betekenis dat zijn ziekte hem in Tokio velde, op een buitenlandse reis die zelfs de krachten van deze daadkrachtige, op zijn gezondheid gefixeerde president te boven ging.

De griep tastte zijn krachten aan op de enige werkelijk belangrijke tussenstop van een reis die om te beginnen al te lang duurde en teveel uiteenlopende belangen diende: Bush werd in één nacht van de tropische hitte van Singapore en Maleisië overgevlogen naar Seoul en Tokio op het moment waarop daar de winter zijn koudste punt bereikte.

In plaats van een harder, krachtiger Amerika, in staat Japan te dwingen tot werkgelegenheid opleverende concessies die Bush politiek in eigen land zou kunnen gebruiken, kregen de tv-kijkers in de wereld het beeld te zien van een ongezonde Amerikaanse leider die op zijn rug lag, aan de voeten van de Japanse premier. Wat nog erger is, is dat de president uitsluitend zichzelf over wat er is gebeurd een verwijt kan maken.

De duur en de uiteenlopende doeleinden van zijn reis werden gedeeltelijk bepaald door een persoonlijke belofte van Bush om Bob Hawke te bezoeken, gedaan toen deze nog premier van Australië was. Als gevolg van het paniekerige besluit van de president, in november, die reis uit te stellen heeft de president zelfs die magere belofte niet na kunnen komen.

De toon en de inhoud van de Aziatische trip raakten in november verder van slag toen Bush en zijn toenmalige stafchef John Sununu de resultaten van Harris Woffords verrassende overwinning in de race om de Senaatszetel van Pennsylvania verkeerd interpreteerden. In plaats van die te wijten aan de ondeugdelijke campagne van Richard Thornburgh zag Bush de uitslag van de verkiezingen als een protestboodschap van kiezers die vonden dat hij zijn plichten verzaakte.

Hij toog naar Pearl Harbor (en bleef daarmee veilig op Amerikaanse bodem), maar koppelde de andere uitstapjes in het gebied van de Stille Oceaan los van die reis door ze tot januari uit te stellen. Vervolgens begon Bush die hele trip aan de man te brengen als een reis die om "banen, banen en banen' zou gaan, in plaats van de waarheid te vertellen: dat zijn eerste presidentiële werkbezoek aan Tokio, na het eind van de Koude Oorlog nog wel, een belangrijke strategische en economische missie per se vormde - dit in tegenstelling tot de rest van de reis, waarop alleen maar relaties werden aangehaald.

Op de vraag waar het belang van de reis moest worden gezocht sprak Brent Snowcroft, Bush' openhartige adviseur voor nationale veiligheid, zondag op de televisie geheel naar verwachting de waarheid: hij kwam met strategische en politieke oogmerken en bracht daarbij de indruk over dat het motief "banen-uit-Japan' een pijnlijke bijgedachte was geweest.

Waarom, zo vroeg ik Snowcroft vorige maand, moet de president op één reis van Australië naar Zuidoost-Azië en vandaar naar Zuid-Korea gaan als de urgente zaken in Japan moeten worden geregeld? Opnieuw was de voormalige luchtmachtgeneraal openhartig. Een president kan geen werkbezoek aan Japan afleggen zonder tevens Zuid-Korea aan te doen, zei hij. En hij vervolgde: “De waarheid is dat als een president een reis naar Japan voorbereidt zonder naar Australië te gaan, hij uiteindelijk nooit in Australië zal komen.”

Doorvragen resulteerde in de onthulling dat Bush Hawke had beloofd langs te komen toen deze nog premier was. De zich verslechterende Australische recessie heeft echter op 19 december, dus voordat Bush na de wijziging van zijn oude plannen langs kon komen, één baan extra gekost - die van Hawke.

Ook Bush' slecht uitgedachte denkbeeld om op reis naar Tokio ook de overbetaalde en slecht presterende leiders van Amerika's auto-industrie mee te nemen heeft zijn imago in Amerika geen goed gedaan. Twee van de meest gevoelige commentatoren die Washington rijk is, Charles Krauthammer en Strobe Talbott, hebben deze weinig overtuigende afwijking van het principiële zowel als pragmatische standaardbeleid grondig over de hekel gehaald. Talbott schreef in Time dat de reis “het dieptepunt van Bush' presidentschap” is.

Bush' pijnlijke tuimeling onder de tafel zal het debat aanwakkeren over de vraag of deze reis op dit moment en op deze manier een voorbeeld is van helder oordelen. Het illustreert dat alleen telt wat de president doet en nalaat, niet de vraag of hij rondreist dan wel in het Witte Huis zit.

Een andere consequentie is dat de Amerikaanse kiezers nog eens wordt gewezen op de onaangename werkelijkheid dat Dan Quayle nog steeds slechts een hartslag verwijderd is van 's werelds belangrijkste baan.

Als Bush denkt dat dit slim beleid is, zou hij na november wel eens, tegen alle voortekenen in, tijd hebben om een select groepje vrienden op te zoeken - Bob Hawke in Australië, Margaret Thatcher in Engeland en Michail Gorbatsjov in Moskou - om na te praten over de vraag hoe ondankbaar naties kunnen zijn.

© The Washington Post/ NRC Handelsblad.