Borges

Het is treurig dat Barber van de Pol in haar recensie van Robert Lemms De literator als filosoof, de innerlijke biografie van Jorge Luis Borges de lezers zo op het verkeerde spoor zet (CS 13-12-91). Zij reduceert het tot een boek met "trucs'. Daarop kreeg ik uit verontwaardiging spontaan deze reacties: "belangrijke sleutels tot het ontcijferen van Borges' (José Rentes). "Een standaardwerk' (Johan Polak). “Door letterkundigen is dit boek niet te bespreken. Door filosofen, maar wie hebben we?” (Dolf Verspoor, 28-10-91)

De NRC-lezer kreeg Barber van de Pol. En hoe. Ze eist Borges voor zich op, als estheet, als kunstenaar. Net alsof de filosoof Borges de kunstenaar teniet zou doen: “Borges was geen wetenschapper; laten we het daarover eens zijn.” Wetenschapper. Wie heeft dat dan gezegd? Vervolgens deinst ze er niet voor terug losse woorden uit het boek te citeren en die Lemm in de mond te leggen. Een kleine greep. Lemm bedoelt volgens haar: de schrijver "behoort filosoof te zijn'. Dat staat er niet, op pagina 26. Wel Borges' fraaie dubbele paradox van de filosoof als schrijver of andersom (nota bene de titel van het boek). Zij verwijt Lemm dat hij zijn ideaal beschuldigt: “Borges overdrijft soms.” Citaat van drie woorden. Leert men zo op de universiteit citeren, tot aan de dubbele punt en niet verder?

Nog een voorbeeld. Lemm kapittelt zelfs Schopenhauer, moppert Van de Pol: “liet zich te veel door de taal meeslepen.” Staat er alweer niet, maar belangrijker is dat een ander, Mauthner (1910) aangehaald wordt (p. 256).

Er is iets fundamenteel mis met Barber van de Pols aanpak van dit boek. Lemm rept niet over Nederlandse artikelen en gebruikt de Nederlandse vertalingen niet, klaagt ze. Waar zijn die belangrijke gebundelde essays over Borges? De grote verdienste is dat Lemm Borges laat zien in de spiegels van zijn meesters. En dat is wereldnieuws.

Deze recensie stemt niet tot vrolijkheid. Daarvoor lijken de vervalste citaten uit het doorgebladerde boek te veel op kwaadaardigheid te berusten.

Naschrift Barber van de Pol:

Op deze lobby-achtige onzin - spontane verontwaardiging in oktober over een artikel in december? - één ding: door mij is niets verdraaid; de citaten zijn juist, en met hun juiste implicatie, weergegeven,. Wie wil kennisnemen van Lemms kruistocht tegen literatuur - Joyce, Proust, Nabokov, Stendhal, Cortázar - uit naam van een voor de gelegenheid uitgeklede Borges, oordele zelf.