Reinigend ijsbombardement; Het nadeel van stralen met zand of metaaldeeltjes is de grote hoeveelheid afval waarmee men komt te zitten. Stralen met ijsdeeltjes is veel schoner

De schrik van elke tapijtbezitter is: kauwgom in het kleed. Boenen met water maakt het alleen maar erger. De enige remedie is om de kleverige massa met ijsblokjes, maar liever nog met droogijs (koolzuur in vaste vorm) flink af te koelen en het dan gewoon los te peuteren. In het hypothetische geval dat niet het vloerkleed, maar muren en plafonds onder de kauwgom zitten (zoals na een uit de hand gelopen kinderfeestje), is de oplossing dan ook: cryogeen reinigen.

Hoe dat in zijn werk gaat wordt gedemonstreerd op een videoband van de firma CryoClean uit Gorinchem. Minuscuul kleine droogijsdeeltjes, kooldioxyde in de vorm van speciale korrels (CryoPellets), worden met een hoge snelheid tegen een oppervlak gestraald. De bij de botsing vrijkomende kinetische energie maakt een explosieve overgang naar de gasfase mogelijk, waarbij de 2,5 millimeter grote "pellets' meer dan 700 maal zo groot worden en oliën, vetten, bitumen, coatings en corrosieprodukten letterlijk worden weggeschoten. De reststoffen blijven tot een minimum beperkt doordat de korrels uiteindelijk als CO2-gas in de lucht verdwijnen.

Cryogeen reinigen wint steeds meer terrein als alternatief voor milieu-onvriendelijke schoonmaakmethoden in branches als de petrochemie en de rubber, lijm- en kunstofverwerking. Men kan de technologie ook gebruiken voor het ontbramen van kunststof spuitgietdelen en het reinigen van gietmallen. Dat gaat niet alleen sneller, maar het is ook minder arbeidsintensief dan andere methoden. "Neem wafelijzers waarmee hoorntjes van ijsjes worden gebakken,' zegt ir. A.P. Wanders, technisch directeur van CryoClean. "Daar zetten zich koolresten op af. De ijzers moeten dan ook dagelijks met staalborstels worden schoongemaakt. Eenmaal per jaar wordt de produktie een paar weken volledig stilgelegd zodat de ijzers in een loogbad kunnen worden gereinigd, een tijdrovend karwei. Met onze straalapparatuur kunnen we de wafelijzers zelfs tijdens het produktieproces reinigen. Demontage en montage is overbodig geworden.'

Cryogeen reinigen is jaren geleden ontwikkeld door de Amerikaanse vliegtuigfabrikant Lockheed, die een methode zocht om verf van oude vliegtuigen te stralen. Het concern verloor zijn interesse toen bleek dat de verf zich slechts moeizaam of in het geheel niet liet verwijderen. Anderen hebben de technologie vervolmaakt en nu zijn er alleen al in Europa verschillende bedrijven die "cryogeen stralen'. Sommige van die ondernemingen maken gebruik van al dan niet aangepaste apparatuur uit het buitenland (meestal een compleet geïntegreerd systeem met opslagtank, pelletpers en straaleenheid). In Nederland ontwikkelde CryoClean de technologie in het kader van de Stimuleringsregeling Verbetering Arbeidsomstandigheden van het Ministerie van Sociale Zaken. In een joint venture met Hoek's Machine en Zuurstoffabriek (Hoek Loos) is de techniek gecommercialiseerd. In het proefproject participeerde een elektriciteitsbedrijf (met belangstelling voor het reinigen van hoogspanningskabels), de marine (o.a. reiniging schepen) en het bedrijfschap schildersbedrijven. "Een reinigingsbedrijf willen we niet zijn,' zegt Wanders. "Wij maken, verkopen of verhuren machines, ook aan schoonmaakbedrijven, en leiden mensen op om ze te bedienen.'

Met droogijs kan in principe alles worden gereinigd, al moet men uitkijken met al te zachte materialen als lood. Die kunnen door de kracht van de straal en de lage temperaturen een "sinaasappelhuidje' krijgen. Het verwijderen van graffiti van gevels of muren is alleen mogelijk als de (stenen) ondergrond niet te poreus is.

Het bedrijf Harko uit Wormerveer - hoofdactiviteiten zijn o.a. glasparelstralen en het stralen en schilderen van staalconstructies - heeft cryogene stralers ontwikkeld zodat men niet langer met zand of smeltslak hoeft te stralen om allerlei verven, thermoplasten en lijmen te verwijderen. Het stralen met zand - inmiddels uit milieu-overwegingen verboden - heeft Harko in het verleden flink wat negatieve publiciteit bezorgd, omdat volgens directeur H. Konings "het middel erger is dan de kwaal'. Het nadeel van stralen met smeltslak is dat men met enorme hoeveelheden vervuild straalmiddel blijft zitten dat als chemisch afval moet worden beschouwd. Aangezien men altijd vele malen meer straalmiddel nodig heeft dat er aan vuil weggehaald wordt, kunnen de verwerkingskosten hoog oplopen.

Omdat bestaande cryogene reinigingsapparatuur niet geschikt bleek om verflagen te verwijderen, heeft Harko de ontwikkeling van de stralers zelf ter hand genomen. Vloeibare CO2 wordt in cilinders in de handel gebracht. Wanneer de vloeistof aan de lucht verdampt treedt een zodanige afkoeling op dat koolzuursneeuw ontstaat. De sneeuw moet worden samengeperst tot stukjes hard ijs. Voor sommige toepassingen is daarom het wenselijk om aan de koolstofdioxyde geringe hoeveelheden stikstof (N2) toe te voegen. De pelletizer van Harko, waarop inmiddels patent is verleend, levert bovendien korrels die scherpkantig en driehoekig van vorm zijn, wat bij het stralen betere resultaten geeft.

Het straalmiddel is volgens Harko op nagenoeg elk object toe te passen: van persen van drukkerijen tot ovens van bakkers. Er is zelfs al een bedrijf geweest dat er aardappelloof mee wilde kneuzen (om de aardappelplanten op tijd te doden). Hoewel tamelijk duur vergeleken met conventionele reinigingstechnieken zal cryogeen reinigen volgens Konings alleen al uit milieu-overwegingen steeds vaker worden toegepast. Maar is het CO2 gas dat tijdens het stralen vrijkomt dan niet schadelijk voor het milieu? "Wij doen alleen aan hergebruik van CO2,' legt Konings uit. "Zowel stikstof als kooldioxyde komen voor in de lucht. Wij maken CO2 alleen vloeibaar en laten het dan weer gaan.'