De autoverkoper...

PRESIDENT BUSH was gelukkig snel weer ter been na de aanval van maag-darmstoornissen die hem gisteravond voor het oog van de camera's trof tijdens een staatsbanket in Tokio.

Hersteld van het korstondige ongemak sloot Bush zijn bezoek aan Japan vandaag af met de ondertekening van een fraaie verklaring voor economische openheid waarin Japan belooft meer in de Verenigde Staten geproduceerde auto-onderdelen te zullen importeren. Een dag eerder hadden Bush en de Japanse premier Myazawa al een Strategie voor wereldgroei gelanceerd om de langstdurende recessie in de Verenigde Staten sinds de Tweede Wereldoorlog met stimuleringsmaatregelen te bestrijden.

De Aziatische reis van de president is geëindigd zonder de publicitaire successen die Bush voor zijn thuisfront graag had bereikt. Met de toenemende wrevel onder de Amerikaanse kiezers over zijn economische beleid en met de presidentsverkiezingen in het vooruitzicht had Bush Japan min of meer aangewezen als schuldige van de Amerikaanse economische kwalen. Het grote handelsoverschot van Japan met de VS - 41 miljard dollar in 1991 - werd als bewijs aangevoerd. Door de samenstelling van het reisgezelschap van de president, bestaande uit zakenlieden met een oververtegenwoordiging van de automobielindustrie, kwam vrijwel alle nadruk te liggen op de problemen van de drie grote Amerikaanse autofabrikanten. Terwijl in Detroit de fabrieken sluiten en banen verloren gaan, houdt het succes van Japanse auto's in de VS aan. Weliswaar zijn die auto's steeds vaker geproduceerd in Amerika, maar dan gebruiken ze te veel Japanse onderdelen. Omgekeerd slagen de Amerikaanse autoconcerns, in tegenstelling tot Europese concurrenten, er niet in om hun produkten in Japan te slijten.

Als een autoverkoper reisde Bush dus naar Japan, maar de akkoorden die zijn gesloten zullen de Amerikaanse economie niet spoedig helpen. De oorzaken van de malaise zijn daarvoor te diepgaand en hebben bovendien minder te maken met Japan dan met binnenlandse kwalen. De auto-industrie is een treffend voorbeeld van de problemen in de Amerikaanse bedrijfscultuur. De concerns in Detroit betalen extravagante salarissen aan president-directeuren die de sanering van hun bedrijven te lang voor zich uit hebben geschoven, de macht van de vakbonden heeft de flexibiliteit van de produktie belemmerd en de kwaliteitseisen van de consumenten zijn verwaarloosd.

Met een goedkope dollar, een dure yen en lagere rente proberen de VS de economische groei op te wekken die nodig is om de na-ijlende effecten van te veel schulden en overconsumptie in de jaren tachtig te verwerken. Op den duur zal dat ongetwijfeld helpen, maar zoals voor iedere ontnuchteringskuur is daarvoor tijd nodig.

HET AMERIKAANSE ANTWOORD op de korte termijn luidt gereguleerde handel. Daarmee bewegen de VS zich steeds verder van het pad van vrije wereldhandel dat ze na de Tweede Wereldoorlog openlegden, en steeds meer richting mercantilisme. Bij kiezers die hun banen bedreigd zien door buitenlandse concurrentie doet dit beleid het wellicht goed, maar op lange termijn werkt het averechts. Terecht hebben de Amerikanen in het verleden andere landen er altijd op gewezen dat blootstelling aan internationale concurrentie de beste prikkel tot economische prestaties vormt.

Ook Japan heeft daarmee te maken. De Japanners zoeken de internationale concurrentie vooral in het buitenland en laten deze beperkt toe op hun binnenlandse markt. Zoals de Amerikaanse industrie gebaat is bij Japanse concurrentie, zo profiteren Japanse consumenten van een ruimer produktaanbod op hun eilanden.

... en zijn boodschap

TOEN IN JUNI vorig jaar de Pinatubo zijn asregen over Clark Airbase uitstortte, waren de gevolgen symbolisch voor de Amerikaanse aanwezigheid in het Verre Oosten. Wat jaren lang gemor ter linker zijde van het Filippijnse politieke spectrum niet voor elkaar had gekregen, gelukte de vulkaan in een paar dagen: een van de voornaamste militaire steunpunten van de Verenigde Staten in de ring van "containment' rondom de voormalige communistische citadel in Eurazië moest worden opgegeven. Binnen een half jaar zag president Aquino zich om politieke redenen genoodzaakt Washington ook de huur van de grootste marinebasis in de regio op te zeggen. Paradoxaal genoeg kwam het voor de Amerikaanse regering allemaal niet ongelegen.

De inmiddels afgeronde reis van president Bush aan het Verre Oosten stond in het teken van Amerika's strategische terugtocht uit het gebied. De afspraken die de president in Singapore maakte over beperkte logistieke faciliteiten voor de Amerikaanse vloot en luchtmacht, de fervente pogingen om de Koreaanse impasse, overblijfsel van de heetste fase van de Koude Oorlog, te doorbreken, de overeenkomst met Japan om de wederzijdse betrekkingen op de ingrijpend gewijzigde onderlinge machtsverhouding af te stemmen, het zijn allemaal accenten op de boodschap die Bush nog deze maand aan het Amerikaanse Congres zal voorleggen.

HOEWEL DE Verenigde Staten de ideologische, economische en militaire wedloop met het wereldcommunisme glansrijk hebben gewonnen, zijn zij niet langer bereid en in staat de rol van politieman in de wereld te vervullen. Het "vredesdividend' moet beschikbaar komen om de groeiende achterstanden in Amerika zelf op te heffen en om het land de financiële armslag en ondernemingskracht te hergeven die het in de nieuwe race met zijn oude bondgenoten zo hard nodig heeft. Europa en Japan hebben ruimschoots geprofiteerd van de protectie die de Verenigde Staten hun tientallen jaren lang hebben verstrekt, Japan beduidend meer dan het pluralistische Europa overigens. De Amerikanen zijn ervan overtuigd geraakt dat met het verdwijnen van de Sovjet-Unie en het zelfgekozen isolement van China de tijd is aangebroken voor de lang verwaarloosde zorg voor het eigen erf.

President Bush is bereid aan die overtuiging een eindweegs tegemoet te komen. Op het hoogtepunt van zijn populariteit een jaar geleden lanceerde hij de doctrine van de nieuwe wereldorde: niet bedoeld als een nieuwe Pax Americana, maar als een opwekking aan zoveel mogelijk staten om hun buren met rust te laten, geschillen op vreedzame wijze te regelen en ook binnen de eigen grenzen een humaan stelsel te vestigen als beste garantie voor het behoud van bestaande evenwichten. Amerika's aan de Golf getoonde bereidheid om waar nodig maar zeer selectief herstelwerkzaamheden te verrichten moet de nieuwe orde stabiliteit verschaffen. Ook in het Verre Oosten heeft Bush nu die genuanceerde boodschap achtergelaten.