Speciaal onderwijs bang voor opheffing; "Bij nieuwe plannen zijn onderwijzers en kinderen vergeten'

SIMPELVELD, 8 JAN. Directeur Jos Hamerlinck van de Clara Fey School voor moeilijk lerende kinderen in Simpelveld vindt het "een goede zaak' dat scholen als de zijne onder het motto Weer Samen Naar School met gewone basisscholen zullen samenwerken. Nu verwijzen basisscholen moeilijk lerende kinderen nog vaak door naar het speciaal onderwijs zonder te weten wat dit onderwijs inhoudt - en wat het basisonderwijs misschien zelf voor de moeilijk lerende kinderen had kunnen doen.

“De algemene doelstelling van Weer Samen Naar School wordt volledig onderschreven”, staat in de brief die Hamerlinck namens het "directeuren-overleg speciaal onderwijs Oostelijk Zuid-Limburg' aan de Eerste en Tweede Kamer heeft gestuurd. Maar dan volgen de kanttekeningen.

Het directeuren-overleg is "verbaasd over zoveel haastwerk': voor het einde van dit schooljaar moeten alle scholen voor basis- en speciaal onderwijs in Nederland samenwerkingsovereenkomsten hebben gesloten. Zo'n 15 basisscholen en één school voor speciaal onderwijs verplichten zich daarmee moeilijk lerende kinderen voortaan zoveel mogelijk op de basisschool te houden. Op 1 mei, nog voor de ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst, moet bij een van de 56 "regionale procesmanagements Weer Samen Naar School' een "zorgplan' zijn ingediend. Daarin zetten de 16 scholen uiteen hoe de samenwerking eruit zal zien.

De door geldzorgen ingegeven haast - een leerling in het speciaal onderwijs kost ongeveer drie keer zoveel als een leerling in het basisonderwijs - blijkt duidelijk uit de brochure van het "landelijk procesmanagement Weer Samen naar School'. Het woord vooraf eindigt met de opmerking dat de brochure hoort bij een "nog uit te brengen beleidsregel van het ministerie'. Ook de circulaire met de eisen waaraan een samenwerkingsverband moet voldoen is nog niet verschenen. Het procesmanagement "bereidt een brochure voor' over het zorgplan. Over de rechtspositie van de leraren in het speciaal onderwijs "verschijnt nog een aparte circulaire'.

Het zou allemaal nog tot daaraantoe zijn, als zeker was dat Weer Samen Naar School de panacee is voor alle problemen in het basisonderwijs. Maar, schrijven de directeuren, “een bestuurlijke aanpak verbetert niet de kwaliteit van het onderwijs in de klas”. Papier is geduldig, maar kunnen overbelaste onderwijzers in de praktijk brengen wat in zorgplannen staat omschreven met modieuze woorden als collegiale consultatie en leerlingvolgsysteem?

Misschien gebeurt zelfs het omgekeerde van wat Weer Samen Naar School beoogt als moeilijk lerende kinderen voortaan op de basisschool blijven, maar daar niet genoeg aandacht krijgen. Of als die aandacht ten koste van de andere kinderen gaat. “Het is naïef en gevaarlijk te veronderstellen dat op deze wijze het probleem van de groei van het speciaal onderwijs zou zijn op te lossen”, besluit de brief.

Verontwaardigd zitten ze in de personeelskamer van Hamerlincks school in Simpelveld: een regionaal procesmanager Weer Samen Naar School, twee basisschooldirecteuren en twee directeuren van scholen voor speciaal onderwijs. Ze zijn het roerend eens: bij al deze voortvarendheid worden twee categorieën vergeten: de onderwijzers en de kinderen.

Hamerlinck heeft het dikste dossier voor zich liggen: hij heeft in de loop van de tijd alles verzameld wat over Weer Samen Naar School verscheen. Met de stapel groeide zijn woede. Een exemplaar van het advies van de Onderwijsraad waar hij de hand op heeft weten te leggen, bevestigde zijn bangste vermoedens: ook de raad vindt dat er "zoveel zand in de machinerie' van Weer Samen Naar School zit dat deze waarschijnlijk "niet soepel zal lopen'. Volgens de Onderwijsraad is het onzeker of scholen voor speciaal onderwijs in staat zullen zijn hun deskundigheid aan het basisonderwijs over te dragen.

Directeur Jo Smeets van basisschool Op jen Bies heeft het dunste stapeltje. "Weer Samen Naar School' is weliswaar al in oktober 1990 verschenen, maar dat betekent niet dat schooldirecteuren zo'n notitie ook thuis gestuurd krijgen. Zijn informatie kwam tot nu toe uit de krant en uit Uitleg, het informatiebulletin van het ministerie. Vlak voor de kerstvakantie kreeg hij de brochure van het landelijk procesmanagement.

Pas toen hij deze doornam, werd hem "de ernst duidelijk' van wat basisscholen boven het hoofd hangt. Voor het "luttele bedrag' van 28 gulden per leerling worden ze geacht wéér meer werk op hun schouders te nemen. En dan heeft hij het nog niet eens over dit schooljaar, waarin moet worden vergaderd met de scholen van het samenwerkingsverband en waarin het zorgplan op tafel moet komen.

De regionaal procesmanager wijst op wat volgens hem "de grote paradox' van Weer Samen Naar School is. Als een directeur van een school voor speciaal onderwijs straks z'n beste leraren op pad stuurt om het basisonderwijs te leren hoe het met moeilijk lerende kinderen moet omgaan, gaat dit ten koste van zijn eigen school. Stuurt hij minder getalenteerde leraren de scholen van het samenwerkingsverband langs, dan zullen die scholen al snel bedenken dat het speciaal onderwijs weinig voorstelt en wel kan worden opgeheven - wat een van de mogelijkheden van Weer Samen Naar School is. Een misschien duur, maar internationaal geprezen systeem van speciaal onderwijs “wordt de nek omgedraaid”, zegt Hamerlinck. Aan de ouders van de betreffende leerlingen is niet eens gedacht: die willen vaak graag dat hun kind naar het speciaal onderwijs gaat, maar dat wordt op deze manier steeds moeilijker.

In december waarschuwde de voorzitter van de katholieke onderwijsvakbond voor een overhaaste invoering van Weer Samen Naar School, ook al omdat basisscholen daarnaast nog te maken krijgen met schaalvergroting en een nieuw financieringssysteem. Andere bonden volgden met een oproep aan scholen om voorlopig geen samenwerkingsovereenkomsten te sluiten: de gevolgen voor de leraren in het speciaal onderwijs zullen op z'n vroegst in maart duidelijk zijn. Volgende week praat staatssecretaris Wallage met de vakbonden over de gerezen problemen.

In Simpelveld gaat intussen een concept-samenwerkingsovereenkomst uit de IJssel-Vechtstreek van hand tot hand. In een paar korte zinnetjes wordt daarin een zorgplan geschetst. De ervaring met het maken van schoolwerkplannen heeft menig basisschooldirecteur wijs gemaakt: op papier is veel mogelijk, “ook dat zorgplan zal er wel weer komen”, zegt Smeets.