GUY SPITAELS; Prins-bisschop van Wallonië

BRUSSEL, 8 JAN. Vlaanderen knarst de tanden en Wallonië juicht. De belangrijkste Franstalige politicus van België, Guy Spitaels, heeft definitief gekozen voor de regio.

De socialistische partijvoorzitter laat de kans op een ministerspost in het nationale kabinet voorbijgaan en kiest voor het premierschap van Wallonië. Daarnaast wordt hij ook minister van buitenlandse zaken van Wallonië. Een historische stap, zo wordt in België onderkend. “Eén man heeft de geschiedenis definitief doen kantelen. Definitief”, juichte het socialistische dagblad Le Peuple gisteren. En de Vlaamse De Tijd schrijft in een woedend hoofdartikel dat de Parti Socialiste nu “definitief heeft gekozen voor eigen volk eerst”.

Met de stap van Spitaels heeft de Belgische staat aan politiek draagvlak verloren, zo lijkt het. De belangstelling van de Waalse politieke klasse voor de staat België blijft afnemen. De Vlamingen vrezen dat de Walen België voortaan vanuit Namen willen besturen; nationale meningsverschillen zullen worden doorgespeeld naar de regionale besturen, waarna Brussel alleen nog een stempel mag zetten.

Vast staat wel dat Spitaels nooit premier van België zal worden. Dat komt omdat hij geen Nederlands spreekt, zeggen zijn politieke tegenstanders. Maar Spitaels zelf heeft een iets andere verklaring, getuige een citaat van een jaar geleden: “Het is niet omdat ik geen Nederlands sprak dat ik deze regering niet voorzit, maar omdat de Vlamingen van oordeel zijn dat de functie van eerste minister hen als de meerderheid in dit land toekomt”. Na gisteren kan er aan toegevoegd worden dat het premierschap van België voor een Waal op de tweede plaats komt.

Als verreweg de invloedrijkste leider van de belangrijkste partij in Wallonië heeft Spitaels zijn stempel op die ontwikkeling gedrukt. Hij werd zestig jaar geleden geboren in het Henegouwse plaatsje Arth, waar hij burgemeester is. In 1981 werd hij voorzitter van de PS. In de jaren daarvoor was hij nationaal minister, van tewerkstelling, begroting en verkeerswezen. Zijn verdienste is dat hij er de afgelopen tien jaar in is geslaagd om de PS te laten uitgroeien tot een machtige partij, die vroegere splintergroeperingen (zoals die van Happart) en kleine partijen ter linkerzijde in zich heeft verenigd.

Arrogant, koel, hautain, afstandelijk, kleurrijk zijn de adjectieven die veelal worden gebruikt om de persoonlijkheid van Spitaels (doctor in de rechten en doctorandus in de politieke en sociale wetenschappen) aan te duiden. Zijn vele bijnamen refereren aan de machtspositie die hij in het Belgische politieke landschap inneemt: "de paus van de PS', "de prins-bisschop van Wallonië', "de verschrikkelijke boeman die Vlaanderen wil leegzuigen' en kortweg "Dieu'.

Zijn grootste electorale succes boekte Spitaels bij de verkiezingen in 1987. De PS haalde toen bijna 44 procent van de Waalse stemmen binnen, het grootste aandeel sinds het begin van de jaren zestig. Maar wellicht van nog grotere betekenis is de kwalitatieve verschuiving die zich heeft voorgedaan in de achterban van de PS. Spitaels voorganger, de vorig jaar vermoorde Luikse socialist Cools, was nog een typische vertegenwoordiger van het traditionele vakbondssocialisme. Maar de socialisten van vandaag bezoeken niet meer de verouderde volkshuizen van vroeger en ze zijn al lang niet meer alleen fabrieksarbeider of mijnwerker, maar verdienen hun boterham ook in de tertiaire sector.

Die modernisering betekent niet dat Spitaels zich profileert als een manager die anderen veel ruimte laat. Integendeel, zijn (Vlaamse) tegenstanders laten niet na te wijzen op de "stalinistische' wijze van besluitvorming binnen de PS, waarbij Spitaels, op de achtergrond, de touwtjes stevig in handen heeft en zijn ministers in het nationale kabinet stuurt. Tegelijkertijd wijzen critici op het toenemende regionalisme binnen de PS. Het culturele federalisme heeft zich verbreed naar een hard economisch federalisme, zo wordt aan Vlaamse zijde opgemerkt over de opstelling van de PS, vooral als het gaat om het verkrijgen van extra financiële steun. Spitaels wordt gezien als de personificatie van de "Waalse chantage'.

Daarbij wordt onder andere verwezen naar de manier waarop Spitaels (in de kwestie van de omstreden wapenexport naar Saoedi-Arabië) de crisis in gang zette die leidde tot de vervroegde verkiezingen van afgelopen november. Bij die verkiezingen moest ook Spitaels slikken: hij verloor ongeveer tien procent ten opzichte van het oogstjaar 1987, vooral door de winst van de milieupartij Ecolo. Spitaels is zijn status van "Dieu' kwijt, luidden de commentaren afgelopen november. Maar ook zonder zijn goddelijke status blijft "de Waalse uitgave van Mitterrand' een hoofdrolspeler in het politieke krachtenveld van België. Dit is de eerste bijdrage van Wim Brummelman als correspondent in Brussel