Eerste incidenten in Rusland na vrijlating prijzen; Oorlogsveteraan dreigt verkopers van worst dood te schieten

MOSKOU, 7 JAN. Naar aanleiding van de liberalisatie van de prijzen in Rusland, zijn voor het eerst protesten en incidenten gemeld. Zo heeft volgens het persbureau TASS in Stavropol (Noord-Kaukasus) een oorlogsveteraan gedreigd “alle verkopers” in een staatsvoedselwinkel dood te schieten als de prijs van boter en worst niet zou worden verlaagd. Het winkelpersoneel heeft aan die dreiging toegegeven.

In Vladimir bij Moskou heeft na protesten uit de bevolking het stadsbestuur ervoor gezorgd, dat de melkprijs in de staatsvoedselwinkels van zes roebel naar 1,20 roebel is teruggeschroefd. In Nizjni Novgorod (voorheen Gorki) had een betoging van jonge moeders eenzelfde gevolg. Hier zakte de melkprijs van 8,50 roebel naar 1,62 roebel per liter.

Elders in Rusland heeft een kopersstaking prijsverlagingen ten gevolge, aldus TASS. In de stad Kirov werd zelfs een algehele prijsverlaging van twintig procent op vele produkten afgekondigd. Een kilo kip kost zo van 90 roebel direct na de "liberalisatie' van de prijzen op 2 januari, nu nog maar 67,20 roebel, nog altijd meer dan een tiende van een gemiddeld Russisch maandsalaris. In Moermansk zakte de verkoopprijs van stokvis van 128 roebel per kilo naar 27 roebel, gerookte haring kost nog maar een kwart en visworst de helft.

Lokale autoriteiten in Rusland kunnen ingrijpen in de verkoopprijs van voedsel, omdat zij zelf de eigenaren en beheerders zijn van de voedselwinkels. De nieuwe, hoge prijzen heten weliswaar "marktprijzen' te zijn, maar in werkelijkheid bezitten zowel de staatsproducenten als de staatsverkopers meestal ter plekke een monopolie en de bevoegdheid tot administratieve inmenging, waarvan veel stads- en provinciebesturen de afgelopen dagen kennelijk een dankbaar gebruik hebben gemaakt.

Het is voor waarnemers in Moskou moeilijk zich een indruk te vormen van de prijsontwikkelingen en marktontwikkelingen in geheel Rusland. Per saldo lijken de prijzen verhoogd, maar van een verhoogd aanbod van voedingswaren lijkt nauwelijks sprake. Toch was dat één van de voornaamste doelstellingen van de door de Russische regering afgekondigde vrije prijsvorming: het tot stand komen van een evenwicht tussen vraag en aanbod, en een verhoogde voedselproduktie door grotere mogelijkheden tot financieel gewin.

Tekenend voor het voortduren van de voedseltekorten is de prijsontwikkeling op de kolchozen-markten, waar de prijsvorming meestal al vrij gelaten werd en die op de meeste plaatsen het enige alternatief voor de staats-voedselvoorziening vormen. De Russische media melden dat de prijzen op deze markten nog steeds stijgen, zelfs voor de produkten die mondjesmaat voor een verhoogde prijs in staatswinkels verschijnen. In Moskou vormen zich voor sommige produkten, melk bijvoorbeeld, overigens nog steeds lange rijen, eenvoudig omdat de melk slechts sporadisch opduikt in de verder geheel lege staatswinkels.

Een functionaris van het Moskouse gemeentebestuur onthulde gisteren voor de lokale televisie, dat de stad grootscheeps de melkvoorziening subsidieert. Er is namelijk een bestuurlijke maatregel, dat melk in Moskou niet meer dan twee roebel per liter mag kosten. Zo'n prijsbeperking geldt evenwel niet in de relatie tussen de melkproducent in de provincie rondom Moskou en de stad, zodat de melk voor acht roebel inkoopprijs in de Russische hoofdstad arriveert en op elke verkochte liter dus zes roebel subsidie van de stad zit.

De functionaris sprak zijn bezorgdheid uit over het feit, dat de staat der stedelijke financiën een dergelijke subsidie niet meer dan twee maanden toelaat. Maar door dit beleid, en soortgelijke maatregelen die uit talloze steden en gebieden van Rusland worden gemeld, lijkt ook de "liberalisatie' van de prijzen één van zijn belangrijkste macro-economische doelstellingen voorbij te schieten: het terugdringen van het begrotingstekort van de Russische overheid.

Inmiddels gaat ook de republiek Moldavië, in navolging van de Oekraïne, coupons uitgeven die als geld kunnen worden gebruikt, naast de voorlopig nog geldige roebel, de munteenheid van de voormalige Sovjet-Unie. In de Oekraïne heeft men aangekondigd dat de coupons al in februari de roebel in deze republiek geheel zouden kunnen vervangen. Hoe dat in zijn werk gaat is niet helemaal duidelijk, in ieder geval krijgen de Oekraïense ambtenaren hun salaris deze maand nog deels in coupons, deels in roebels uitbetaald. In Rusland vreest men een grootscheepse verplaatsing van Oekraïense koopkracht in roebels naar de eigen republiek. Omgekeerd kunnen Russen niet in de Oekraïne gaan winkelen omdat zij niet over de noodzakelijke coupons beschikken.

Zo'n intocht van roebels komt dan nog bovenop inflatoire tendenzen in Rusland zelf door de beloofde loonsverhogingen tot negentig procent en het op grote schaal drukken van nieuwe bankbiljetten met steeds hogere waarden. Naar verluidt overweegt de Russische staatsbank nu al de invoering van biljetten van 5000 en 10.000 roebel. De grootste coupure is nu het biljet van honderd roebel.