Advocaten vrezen meer anonieme getuigen

ROTTERDAM, 7 JAN. Het is te gemakkelijk om misbruik te maken van de regeling die het gebruik van anonieme getuigenverklaringen toelaat als bewijsmateriaal. Volgens de Orde van Advocaten wordt in het huidige wetsvoorstel ten onrechte niet geëist dat uit feiten en omstandigheden moet bljken dat een getuige kans loopt bedreigd te worden en om die reden anoniem wil blijven.

Mr. M. Wladimiroff, hoogleraar strafrecht, advocaat en voorzitter van de adviescommissie strafrecht van de Nederlandse Orde van Advocaten is niet blij met de voorgestelde regeling. Volgens het wetsvoorstel dat gisteren bij de Tweede Kamer is ingediend kan de getuige zelf bepalen of hij zich bedreigd voelt. De rechter kan dit slechts marginaal toetsen.

Wladimiroff vreest in deze constructie voor wat hij het “Telegraaf-effect” noemt: getuigen zullen op grond van vage onrust gevoelens er veel te gemakkelijk de voorkeur aan geven anoniem verklaringen af te leggen. Je weet immers maar nooit of er repressailles volgen.

Het wetsvoorstel is een “begrijpelijke knieval” voor de belangen van de getuige. Zijn belang en het belang van de waarheidsvinding worden centraal gesteld en dat gaat ten koste van de belangen van de verdachte. Dat noemt advocaat Wladimiroff “een principieel verkeerde keuze”.

De hoogleraar strafrecht hekelt het feit dat de verdachte een mogelijkheid van rehabilitatie wordt ontnomen. In het huidige wetsvoorstel wordt het de officier van justitie toegestaan om dagvaarding van een getuige te weigeren, ookals de rechter onherroepelijk heeft beslist dat iemand niet als een bedreigde getuige kan worden beschouwd en dus in de rechtszaal moet verschijnen. Die mogelijkheid kan de officier van justitie van pas komen in die gevallen dat hij iemand heeft toegezegd dat hij alleen anoniem zal worden verhoord. Het gevolg van die weigering is wel dat de officier van justitie niet ontvankelijk wordt verklaard.

Dit laatste acht de Orde van Advocaten een ongelukkige oplossing. “Dat een officier van justitie in zo'n geval zijn vervolging moet staken lijkt wel mooi maar is het in feite niet. Je krijgt namelijk dan niet als verdachte de mogelijkheid na een behandeling ter terechtzitting vrijgesproken te worden. Er volgt een technische knock out van het openbaar ministerie zonder dat je de kans krijgt via het stellen van vragen aan de getuige echt je onschuld aan te tonen”.

Het huidige wetsvoorstel komt voor een belangrijk deel overeen met het advies dat de Commissie bedreigde getuigen - de zogeheten commissie-Remmelink - in 1986 uitbracht aan de toenmalige minister van justitie Korthals Altes. Ook was die commissie van mening dat een rechter als bewijsmateriaal kon volstaan met alleen maar anonieme verklaringen zelfs al heeft dit “weinig overtuigingskracht”.

Drie jaar later evenwel oordeelde het Europese hof voor de rechten van de mens in Straatsburg dat een veroordeling enkel op basis van anonieme verklaringen niet door de beugel kan. In dit zogeheten Kostovski-arrest noemde het hof het in strijd met het recht op een eerlijk proces dat een Joegoslaaf op grond van twee anonieme verklaringen in Nederland tot zes jaar celstraf was veroordeeld voor een in 1982 gepleegde bankoverval in Baarn.

Docente aan de universiteit van Limburg en destijds advocate van de Joegoslaaf, mr. T. Spronken, meent dat Hirsch Ballin met het huidige wetsvoorstel een te beperkte uitleg heeft gegeven aan het arrest van het Europese Hof. “Justitie meent dat het Europese Hof alleen maar heeft willen zeggen dat de rechter zich een oordeel moet kunnen vormen over de identiteit en de betrouwbaarheid van de getuigen. Het Hof heeft echter ook in latere arresten duidelijk gemaakt dat ze van mening is dat advocaten in principe altijd getuigen op de zitting vragen moeten kunnen stellen”.

En een goede mogelijkheid om vragen te stellen aan anonieme getuigen betekent niet dat de advocaat en zijn cliënt in een apart kamertje en via stemvervormers vragen doorgeven aan de rechter-commissaris en de getuige die zich in een andere ruimte bevinden, aldus Spronken. Zij meent ook dat de rechter die het vonnis velt zelf de getuigen moet zien in plaats van dat de beslissing over de betrouwbaarheid van getuigen aan de onderzoeksrechter wordt overgelaten.

Spronken ziet voorlopig reikhalzend uit naar het oordeel van het Europese Hof over de veroordeling van psychiater Finkensieper. Ook hier hebben de Nederlandse advocaten zich tot Straatsburg gewend omdat de verdachte de getuigen en slachtoffers niet in de rechtszaal vragen heeft kunnen stellen.