Bush volgt in Japan scenario cowboyfilm

TOKIO, 6 JAN. Veel trotse Japanners zoeven in grote nieuwe BMW's en Mercedessen door het links rijdende verkeer van Tokio. De meesten hebben uit overwegingen van status het stuur aan de verkeerde kant. Zelfs Rolls Royces zijn pas echte buitenlandse auto's als zij voor rechts rijdend verkeer zijn gemaakt. Amerikaanse auto's schitteren door afwezigheid, behalve een enkele in Amerika geproduceerde Toyota Camry met het stuur links.

President Bush arriveert hier morgen om ook echte, Amerikaanse auto's in Tokio te laten rijden. Hij wordt door onder andere topmensen van de grote drie Amerikaanse autofabrieken begeleid om de Japanse markt te openen voor auto's, auto-onderdelen en andere hoogwaardige technologische Amerikaanse produkten. Na een kortstondige daling stijgt het Amerikaanse handelstekort met Japan weer; het bedraagt nu zo'n 40 miljard dollar. Auto's en auto-onderdelen zijn voor driekwart verantwoordelijk voor deze onevenwichtigheid. De Japanse importen uit Amerika zijn wel gegroeid, maar de exporten naar de VS namen nog harder toe.

Japan is de laatste etappe van een presidentiële reis, die ook langs Australië, Singapore en Korea voerde. Terwijl Bush nadert met zijn kolonne van journalisten en Amerikaanse zakenlieden, laat hij kritische geluiden horen over de Japanse gesloten markt, die ook verantwoordelijk zou zijn voor de economische recessie in de Verenigde Staten. “We gaan naar Japan voor gelijkwaardigheid, eerlijkheid en fair play”, zei hij in Australië.

Het lijkt op het scenario van een western met de titel George Bush comes to town. De sheriff zal moeten antwoorden op de pertinente vraag: “Who stole the horses?” Het is een confrontatie om het behoud van de industrieën met hoge inkomens. Japanse politici houden hun hart vast.

De afvloeiing van 74.000 man en de sluiting van zes fabrieken bij General Motors hebben een grote politieke schok veroorzaakt in de VS. Bij de voorbereiding van de reis van Bush had de Amerikaanse onderminister Robert Zoellick aan de Japanse premier Kiichi Miyazawa op drie gebieden om concessies gevraagd: “Auto's, auto's en auto's.”

De Japanners voelen zich niet op hun gemak met het directe ondiplomatieke optreden van de president. Het valt moeilijk om het hoofd te buigen in het volle licht van internationale camera's. Moet Japan niet eens "nee' zeggen, zoals door de conservatieve parlementariër Shintaro Ishihara is aanbevolen? Zou Miyazawa niet beter bestand moeten zijn tegen "Japannertje meppen' en onredelijke Amerikaanse eisen dan de door hem verslagen voorganger Kaifu? Er draait nu een populaire science fictionfilm, waarin de reus Godzilla een paar Amerikaanse soldaten vertrapt. Jongere Japanners die de wederopbouw niet meemaakten, hebben minder politieke affiniteit met de Verenigde Staten.

De meeste Japanners vinden dat Amerika haar handelstekort van 40 miljard dollar aan eigen inferieure produkten heeft te danken. “Als je niets van waarde vindt om te kopen, dan koop je gewoon niets. Een maatregel die niet overeenstemt met dit economische principe zal niet houden”, zei de directeur van een elektronicafirma tegen het dagblad Yomiuri Shimbun.

“Kosmetische maatregelen verbeteren niet het welzijn van de Amerikanen”, schrijft Isao Kubota, directeur van een overheidsfonds voor buitenlandse economische samenwerking. “Ze houden Amerikaanse bedrijven af van pogingen om concurrerender te worden en ze vertragen de overheid bij het nemen van de juiste macro-economische maatregelen.”

Toch vrezen Japanse politici escalatie van het handelsconfict met hun grote beschermer in de vroegere Koude Oorlog. Ook de Japanse aanval op Pearl Harbor was ingezet wegens een handelsdispuut met de VS. Japan wenst nog Amerikaanse militaire aanwezigheid, onder andere ter bescherming tegen China en tegen de eventuele nucleaire dreiging van Noord-Korea. Bovendien heeft Japan Amerika nodig voor de betrekkingen met de rest van Zuidoost-Azië, waar het imperialistische verleden van Tokio niet is vergeten. Zuid-Korea en Singapore vrezen een omgeving, waarin de Japanse invloed niet door de Amerikaanse in evenwicht wordt gehouden.

Politici en zakenlieden zoeken koortsachtig naar een politiek zoenoffer voor president Bush, die als een betere vriend van Japan wordt gezien dan zijn hardere politieke concurrenten. In zijn toespraak bij de herdenking van de Japanse aanval op Pearl Harbor, vijftig jaar geleden, klonk Bush als een wijze, verzoeningsgezinde staatsman. Hij eist dat de Japanners daarvoor in handelsconcessies terugbetalen. Ideologisch heeft Bush moeite met dergelijke politieke afspraken over handel. Vandaar dat hij zijn trip verdedigt als een missie voor de vrijhandel. De begeleidende delegatie van grootindustriëlen kan de details invullen met Japanse collega's.

Premier Miyazawa beseft dat General Motors de Stars and stripes voor Amerika zijn. Hij heeft een actieplan opgesteld om onder andere de Japanse aankoop van Amerikaanse auto-onderdelen te bevorderen. Het gaat ook om onderdelen voor in Amerika geproduceerde Japanse auto's. Ook zou Miyazawa de eisen op het gebied van veiligheid en milieu verlichten om meer Amerikaanse auto's te kunnen toelaten. Afgelopen zaterdag toonde hij zich tijdens een nieuwjaarstoespraak zelfs wat flexibeler over de import van Amerikaanse rijst. Ook Japanse industriëlen hebben daartoe aangespoord omdat zij rijst een te onbelangrijk vraagstuk vinden om de handelsrelaties mee te blokkeren. Rijst is overigens een symbolisch twistpunt, omdat er geen grote sommen mee zijn gemoeid. Voor doorbreking van de impasse in de Uruguay-ronde over handelstarieven kan het wel van belang zijn.

Miyazawa spoort de bedrijven ook aan meer Amerikaanse goederen te kopen. Toyota heeft zich gisteren bereid getoond zijn netwerk van 5200 dealers open te stellen voor Amerikaanse auto's. Het heeft al een dergelijke overeenkomst met Volkswagen.

Deze concessies kunnen tijdelijk het gezicht van Bush redden, die veel politiek kapitaal in deze trip heeft gestoken. In het verleden hebben dergelijke nieuwe maatregelen zelden succes geboekt, omdat er altijd hindernissen bleven bestaan, zoals de loyaliteit van Japanse bedrijven aan hun leveranciers. Alleen de lage dollar bracht een tijdelijke verlaging van het handelstekort teweeg. Toch zal Bush de Japanse maatregelen moeten toejuichen om zelf niet thuis in zijn hemd te staan.

Verkiezingsoverwegingen hebben president Bush tot deze voor hem ongebruikelijke confrontatie gebracht. Aanvankelijk was de trip namelijk voorzien voor eind december, als vergoeding voor de tumultueuze herdenking van Pearl Harbor waarvoor Japan, onder druk van veteranen, niet was uitgenodigd. Politiek, niet handel, zou het voornaamste onderwerp zijn.

Maar een smadelijke nederlaag van Bush' voormalige minister van justitie bij de senaatsverkiezingen in november bracht hem ertoe de reis te schrappen. Door de recessie is Bush' populariteit gezakt, en de kiezers willen dat hij zich meer bezighoudt met binnenlandse vraagstukken.

De Japanse regering nam aanstoot aan de plotselinge ommezwaai. Tot overmaat van ramp maakte Bush van zijn buitenlandse reis een binnenlandse aangelegenheid. Voor Bush spreekt met Miyazawa, zal hij in het mooie Kyoto een lunch hebben met diens voorganger Toshiki Kaifu, die een goede relatie had opgebouwd met Bush. Kaifu had na een bijeenkomst met Bush in Californië de Japanse markt meer geliberaliseerd. Toch is sindsdien het Amerikaanse tekort met Japan gestegen.