Fabelnieuw

Kennedy, biddend op zijn eigen grafsteen, een vrouw die zwanger is van Elvis en een ander die in verwachting raakte door telefoonseks. Voor de redacteuren van het Amerikaanse blad Weekly World News is niets onvoorstelbaar en is ieder bericht voor verbetering vatbaar. Nu nog verkoopt WWN verhalen aan de Nederlandse pendant De Nieuwe, maar hoofdredacteur Eddie Clontz werkt aan een eigen Europese editie. Hitler leeft en een eekhoorn breekt het waterskirecord.

"Hahahahahaha!' Eddie Clontz (44), hoofdredacteur van Weekly World News buldert van het lachen. ""Hahahaha! Is het waar? Hoogstwaarschijnlijk niet. Is het een goed verhaal? Absoluut. Dus hebben we het gekocht en gaat het over twee weken mee.''

Plaats van gesprek is Tabloid Valley, op de kaart aangegeven als Lantana, een kleine onopvallende badplaats ten zuiden van Palm Beach, Florida. Hier en in het nabijgelegen Boca Raton zetelen zes van Amerika's grootste roddelbladen. De grootste van allemaal, The National Enquirer (oplage: 4.000.000), schakelde elf jaar geleden over van zwart-wit op kleur, en zo is het eigenlijk gekomen: er kwam een batterij zwart-wit drukpersen vrij en dus was er plaats voor een nieuwe tabloid. ""Omdat we geen kleur hadden, moesten we onszelf op een andere manier zien te onderscheiden van de rest'', verduidelijkt Clontz. ""Veel geld hadden we ook niet: niet voor tienduizend dollar-foto's van Liz Taylor of om verslaggevers over de hele wereld te sturen. We moesten een eigen formule vinden om boeiend en dus succesvol te worden.''

Die formule werd na een paar jaar gevonden - en werkte want de oplage steeg in de loop van de jaren tachtig naar meer dan een miljoen, ofwel drieënhalf miljoen lezers. Het geheim van Weekly World News: indien nodig, en dat blijkt zeer vaak het geval, worden de feiten gelaten voor wat ze zijn en door de redactie (16 m-v slechts) vervangen door boeiender materiaal. De winst: een bescheiden budget, een lage verkoopprijs, en een niet aflatende stroom zeldzaam spectaculair nieuws. Zo kon het blad bij voorbeeld openen met de knetterende primeur dat de bemanning van een space shuttle signalen had opgevangen van een in problemen geraakte UFO, er op af was gekoerst, en de buitenaardse piloot aan boord had kunnen nemen. De twee ruimtevaartuigen hoefden niet eens aan elkaar gekoppeld, want de alien wist zichzelf met een nog niet eerder gedemonstreerde techniek te dematerialiseren om in de cabine van het ruimteveer weer in zijn oorspronkelijke gedaante terug te keren. Op de omslag een foto van een glunderende shuttle-commandant die na de landing van de trap daalt, gevolgd door de nog duidelijk aangeslagen ruimtedrenkeling en daarachter de rest van de bemanning. Voor de goede orde staat in het binnenwerk de foto die door de malafide NASA werd verspreid: dezelfde, maar dan zonder alien - ""grof geretoucheerd om hun vondst geheim te houden'', aldus het onthullende bijschrift.

Van een andere orde, maar minstens zo dramatisch, was het bericht in een van de zomernummers over het einde van een unieke eekhoorn. Nadat het dier vriend en vijand had verbaasd door te leren parachutespringen en skiën, en bij dat laatste ooit bijna onder een lawine werd bedolven, waagde hij zich in Frankrijk aan een poging om het snelheidsrecord waterskiën voor eekhoorns te verbeteren. En was toen geramd door het radiografisch bestuurde bootje van een schooljongen aan de wal. Dood. Vreselijk. Ook voor die jongen trouwens. Maar reuze leuk voor de lezers van Weekly World News, dat weer wel.

JFK op het graf

Onschuldig? Nadat WWN in de zomer van 1990 een geruchtenstroom op gang had gebracht dat president Kennedy bij de aanslag in Dallas slechts gewond was geraakt en per rolstoel nog steeds door het leven ging, slaagde een fotograaf er in oktober van afgelopen jaar in om met een telelens vrij scherpe opnamen te maken van de oud-president tijdens een bezoek aan de begraafplaats Arlington in Washington. JFK PHOTOGRAPHED AT HIS OWN TOMB!, schreeuwde de voorpagina van WWN in een world exclusive op 5 november, met als inzet een detailopname: ""Invalide president buigt zijn grijze hoofd in stil gebed'' - bij zijn eigen graf dus.

Clontz: ""Het ging zo: iemand belde ons vorige zomer met het bericht dat hij Kennedy had gezien. Ik liet mijn gedachten erover gaan. Het zou een fantastische kop opleveren, maar ik was bang dat mensen kwaad zouden worden. Misschien toch te gevoelig... We namen het mee, maar ik had een benauwd weekend. Ik heb een grote fout gemaakt, dacht ik steeds. In feite bleek het tegendeel het geval: we verkochten die week 1.400.000 exemplaren, een record. Veel brieven. En de strekking van negen van de tien was: ik geloof niet dat JFK nog leeft, maar het is wel heel prettig om dat even te denken.''

En wat als iedereen woedend was geworden. Excuses in het volgende nummer?

""Nee. Gewoon vergeten. Kort geleden kregen we die foto's van Arlington. Heb ik meer dan duizend dollar voor betaald - heel veel voor ons doen. Geloof ik dat het inderdaad JFK is, in die rolstoel? Nee. Intrigerend? Zeker. Vermakelijk? Mateloos.

""Waar wij steeds op uit zijn is het creëren van the shadow of a doubt. Het enige wat je hoeft te bereiken is dat de lezer bij zichzelf denkt: "Dat kan niet waar zijn... of toch wel...?' De foto van Kennedy bij zijn graf is daar een voorbeeld van. Veel van onze verhalen groeien later uit tot sagen. Zo is het gegaan met het nieuws dat Elvis nog leefde, waar we in 1988 mee kwamen. We krijgen nu steeds meer berichten van mensen die hem gezien hebben. In een van onze laatste nummers staat een interview met een meisje dat zwanger van hem is. Met Hitler maken we nu precies hetzelfde mee. Tijdens de Golfcrisis konden we melden dat hij gevangen was genomen terwijl hij onderweg was naar Bagdad om Saddam Hoessein adviezen te geven. Binnenkort komen we met een verhaal hoe hij samenleeft met zijn vriend.''

Hollandse kloon

De WWN-materie zal sommige Nederlandse lezers bekend voorkomen, want sinds het voorjaar van 1991 is her en der De Nieuwe Amsterdammer verkrijgbaar, later herdoopt in De Nieuwe, die qua redactionele formule niet of nauwelijks van WWN valt te onderscheiden. Sterker nog: een fors deel van de artikelen komt, via een agent in New York, uit Lantana, inclusief foto's. Clontz en zijn staf hebben ervan gehoord, zeker, en ze hebben zelfs hoofdredacteur Peter Muller wel eens aan de telefoon gehad. Maar ze hadden de Hollandse kloon van WWN nog nooit onder ogen, en horen me uit over verschillen en overeenkomsten. Als het aan Lantana ligt zijn de dagen van De Nieuwe overigens geteld, want, meldt Clontz, ""we zijn nu druk in de weer om de verspreiding van WWN in de hele wereld op gang te brengen. In Zürich zijn we gestart met een drukkerij voor de Europese verkoop. We concentreren ons voorlopig op Holland, Frankrijk en Italië, en in Holland hopen we over enige tijd ook met een vertaalde versie van WWN te komen. En dan verkopen we natuurlijk niets meer aan De Nieuwe.''

Dat is een extra reden voor nader onderzoek naar de achterliggende gedachten in het redactielokaaltje waar het allemaal begon. Naast Clontz zit zijn managing editor Salvatore Ivone, die wijst op de filosofische fundamenten van de gekwadrateerde roddel. ""Mensen uit pre-industriële en tribale samenlevingen leven met mythen. Hun maatschappij kent verhalenvertellers, sjamanen. Dat zijn wij hier in Amerika, en we geven er een grappige draai aan. Mensen hebben behoefte aan creatieve mythen. Ze willen iets dat het dagelijks leven overstijgt - ze willen geloven in een andere, rijkere dimensie. En dat is wat Weekly World News biedt: een transcendente ervaring, vertaald in krantetermen. Er zijn andere werelden, andere planeten, andere dimensies.''

En gelooft u daar inderdaad in?

Clontz: ""Ik wel, hij niet. Hahahaha! Als er nu een UFO bij het raam landde, zou hij van zijn stoel vallen, ik helemaal niet. Hier - een tekening van een UFO die bij een van onze lezers in de tuin is geland. Net met de post gekregen. Misschien doe ik er iets mee.''

Ivone: ""Dat soort brieven krijgen we heel veel. Plus acht à negenhonderd telefoontjes per week. We brengen de verbeelding van de lezers op gang. Volkomen zonder boodschap. We proberen gewoon iets leuks te maken. En we bereiken veel mensen die anders nooit iets lezen, dat is fantastisch.''

Zombies

De kracht van Weekly World News, de aantrekkingskracht op de lezer in het bijzonder, schuilt in de unieke legering van feiten en fantasie. Vrijwel niets in het weekblad is helemaal verzonnen, er is altijd een verbinding met de werkelijkheid, en om de verwarring compleet te maken worden ook artikelen opgenomen die in grote lijnen wel kloppen.

Clontz ontvangt per week meer dan duizend kranten en weekbladen, waarvan vijftig in andere talen dan het Engels. ""We hebben de beste knipseldienst die je je kan voorstellen. Ik lees ongeveer 300 knipsels per dag.'' Ivone: ""En al het bizarre halen we eruit. Als er iets merkwaardigs is gebeurd in Kuala Lumpur gaat het naar een van onze redacteuren. Een stukje van een inch kolomlengte wordt hier dan tien inch.''

Clontz: ""Ook omdat we betere schrijvers hebben dan gewone kranten. Hetzelfde bericht wordt na bewerking door ons een stuk luider en grappiger - en wat sensationeler. Ik schat dat de helft van wat we schrijven zijn oorsprong vindt in knipsels, en dat veertig procent begint met een brief of een telefoontje van een van onze lezers. De rest bedenken we zelf, uitgaande van een algemene tendens die wel bestaat. Door de recessie heb je nu bij voorbeeld steeds meer mensen die verslaafd raken aan etalage kijken. Dat is een feit. En wij komen dan met een gedetailleerd, aangedikt verhaal over winkelcentrum-zombies.''

Een van de redacteuren werkt aan een stuk over een tienermeisje dat exact handelt als een kind van vier, niet geestelijk gehandicapt is, maar nog wel steeds enthousiast met poppen speelt. Naar WWN-maatstaven staat het vrij dicht bij de waarheid; het bericht is dan ook afkomstig uit een plaatselijke Amerikaanse krant. Anderzijds zijn het de hints van lezers die soms ieder contact met de werkelijkheid missen. Ook al bij de ochtendpost zit een foto van een spook-kalkoen: juist wilde de familie zich aan tafel zetten, schrijft de inzender, toen het gebraden en koploze dier zich van zijn schaal verhief en het op een lopen zette. De meegestuurde foto's zijn in ieder geval overtuigend.

""Zou het waar zijn?'', vraagt Clontz.

Wedden lezers wel eens dat het ze zal lukken met een verhaal in WWN te komen?

Clontz: ""Ik heb een sterk vermoeden, ja. Vooral op universiteiten en internaten. Laatst een verhaal dat er een geest in een slaapzaal zat die 's nachts studenten sloeg, inclusief foto's van striemen en blauwe plekken. Vaak kopen we alleen het idee. Laatst belde een vrouw dat ze zwanger was geworden van telefoonsex. Ik zeg: OK, we nemen het mee. Vroeg ze: Maar heeft u verder dan helemaal geen vragen. Nee. Haha!''

U bent onlangs met de onthulling gekomen dat Fidel Castro dood is, en sinds geruime tijd wordt vervangen door iemand die precies op hem lijkt.

""Klopt. Dat verhaal hebben we van een free-lancer gekocht. Ik stel in zo'n geval niet al te veel vragen. Ik heb een regel: as a tabloid we won't question ourselves out of a story. Dat verhaal van Castro is waarschijnlijk onjuist, dus waarom zou ik achter de feiten aangaan? Het komt overigens vaak voor dat we een verhaal plaatsen waar we zelf sterk aan twijfelen, en dat later ten dele juist blijkt te zijn. Bij voorbeeld over die missionarissen die kannibalen hadden opgegeten. We ontdekten dat er op Nieuw Guinea inderdaad een expeditie was geweest waar honger tot kannibalisme had geleid. Het waren alleen geen missionarissen.''

Vergiftigde eyeliner

Evenwichtsoefeningen op de lijn tussen feit en leugen behoren tot de dagelijkse activiteiten van senior editor Susan Jimison - ze doet nauwelijks anders. Van alle tekstschrijvers kom ik juist bij haar terecht omdat Ivone terloops opmerkte dat er een stuk in behandeling is over een vrouw die door haar vriend vermoord werd met vergiftigde make-up. Als hij me bij Jimison introduceert, legt hij uit dat ik door het verhaal gefascineerd ben - ""well, of course we are ALL fascinated by it.''

Het stuk valt in de categorie "misdaad binnen de Verenigde Staten', en dat betekent beperkingen bij het knoeien met het feitenmateriaal. Een paar kranteknipsels vormen andermaal het uitgangsmateriaal, en Jimison heeft ook gebeld met de openbare aanklager. ""Als er mensen in dit land in staat van beschuldiging zijn gesteld, voegen we nooit wat toe aan een verhaal. Dat is een regel. Maar ik probeer natuurlijk wel zo onderhoudend mogelijk te zijn. Kijk, zij is vergiftigd met selenium dat haar vriend uit batterijen had gepeuterd en met haar eyeliner had vermengd. Dat wordt een hele goede kop. Maar ze is vermoord met cyanide en dat schrijf ik pas helemaal op het eind, in de kleine lettertjes. Want van die eyeliner kreeg ze wel vreselijke pijn en ellende, maar ze bleef maar leven.''

En dan nu het van A tot Z bedenken van verhalen - hoe gaat Jimison dan te werk? Ze aarzelt een moment, en roept naar de hoofdredactie, drie tafels verder: ""Sal! Hebben we het ook over het bedenken van verhalen - ik wil alleen even weten ....'' Ivone, terugroepend: ""We praten alleen op een stuk-voor-stuk basis.'' Jimison, tegen mij: ""We hebben namelijk verschillende manieren waarop we tegen ons werk aan kijken. Sommige van de meest fantastische verhalen komen van free-lancers, overal ter wereld.'' Ivone, roepend: ""Heb het maar over schrijfvaardigheid.''

Jimison: ""Ik ben bang dat we niet al te voorzichtig tegen je zijn. Haha! Kijk, we beginnen vaak met een kop, en maken daar dan een verhaal bij. En die verhalen wisselen we af met echte verhalen om iedereen in de war te brengen. Heel leuk. Ik heb laatst een verhaal gedaan over een man die zijn vrouw doodde met zijn slechte adem.

""In een medische encyclopedie had ik gevonden dat slechte adem vaak aceton bevat. Toen zocht ik aceton op, en las dat het bij de bereiding van verf wordt gebruikt. En dat heb ik gecombineerd in één verhaal: zij had zo lang in een verffabriek gewerkt dat ze een buitengewoon sterke allergie voor aceton had ontwikkeld. En haar man had op een keer een bijzonder slechte adem - wilde haar 's ochtends een zoen geven - overdosis aceton - dood. Aan het eind van het verhaal wist de lezer niet of het waar was, maar hij had zich wel goed geamuseerd. Daar gaat het om, dat is de uitdaging van dit werk.''