Excaliburs strijd voor de talentvolle debutant

Hans Knoop gaf een paar maanden geleden zijn boek Zwartboek. Vuil spel of de rol van de Nederlandse overheid bij het illegaal storten van afval in eigen beheer uit.

“Dat is steeds meer gebruikelijk. Als u goed op de hoogte zou zijn, dan zou u weten dat steeds meer auteurs dat doen”, zei hij tegen een verslaggever van Vrij Nederland. Of het steeds meer gebeurt, is moeilijk te zeggen maar zeker is dat er altijd schrijvers zijn die geen uitgever kunnen vinden en daarom hun boeken maar zelf uitgeven. Vooral proefschriftschrijvers en dichters scoren hoog in deze categorie. Hun eerste doel is om gepubliceerd te worden. Of dat nog geld oplevert (of kost) is van later zorg.

Vanuit Engeland bereikt ons nu het partnership publishing. Een "partnerschapuitgever' vraagt na acceptatie van een manuscript een financiële tegemoetkoming van de auteur. Via advertenties in Het Parool, Trouw en de Volkskrant roept John West Nederlandse auteurs op hun manuscripten naar de Londense Excalibur Press te sturen. Na veel faxen en telefoneren is West bereid zijn oproep toe te lichten. “Kent u het boek Rotten Rejections? In dit boek staan de schrijnende verhalen van beroemde schrijvers die tevergeefs bij uitgevers aangeklopt hebben. Weet u dat John Galsworthy zijn Forsyte Saga op eigen kosten uitgegeven heeft en dat Edgar Allan Poe en Edgar Wallace hun eerste boeken in eigen beheer hebben uitgegeven? Uitgevers nemen alleen manuscripten aan van schrijvers die beroemd zijn, maar wat moet je dan als onbekende talentvolle debutant!?”

Het Engelse tijdschrift Punch drukte een paar jaar geleden enkele anonieme tekstfragmenten af met de vraag of de lezers (en de uitgevers onder hen) vonden dat de schrijvers voldoende kwaliteit hadden om in boekvorm te worden uitgegeven. Er kwamen honderden reacties binnen en zoals gehoopt ook veel van professionele uitgevers. Het oordeel was kort en duidelijk: Nee. John West was de enige die de bijdragen van George Orwell en Karl Marx op waarde had geschat. West vertelt het met gepaste bescheidenheid maar wil er wel duidelijk mee maken dat zijn stelling bewezen is dat onbekende schrijvers niet aan de bak komen.

“Dat een bekende schrijver zijn manuscript naar MacMillan stuurt en vervolgens te horen krijgt dat het wordt uitgegeven, bestaat niet. Ze lezen het niet eens. Waarom zouden ze ook!? Er zijn voldoende manuscripten van beroemde mensen. Ook al is iemand maar acteur, dat maakt niet uit. Hij is bekend, dus interessant om uit te geven.”

Daarom heeft West Excalibur (het zwaard van Koning Arthur) opgezet, een bedrijf dat het midden houdt tussen drukkerij en uitgeverij. Auteurs sturen hun manuscripten op en Excalibur bepaalt of het kwaliteitsstempel gezet kan worden - het vermoeden is gerechtvaardigd dat zulks altijd gebeurt.

Daarna krijgt de inzender een rekening van minimaal achtduizend gulden. West zorgt dan dat het manuscript een boek wordt met een heus omslag, desgewenst goudbeletterd. Volgens deze werkwijze zijn tot nu toe tweehonderd boeken verschenen, veelal van Engelse schrijvers. Over de reacties uit Nederland blijft West in weerwil van eerdere beloftes daarover vaag. “We krijgen dagelijks stapels manuscripten binnen. Ik wil de Europese markt veroveren en Nederland is mijn springplank. Nederlanders spreken allemaal Engels, dus het contact loopt makkelijk en het is een leuk land. Als de zaken goed gaan, open ik een kantoor in Amsterdam.”

Het eerste Engelse boek van Nederlandse origine is inmiddels verschenen. De presentatie van A sea of blood van Armand Blau is geheel in stijl verlopen. De taxi waarin John West zich naar Harlingen wilde snellen, kwam op de Afsluitdijk in de slip zodat West met bloedend hoofd uit de Noordzee gevist moest worden. Hij herstelde snel en kort geleden introduceerde Excalibur Hanny Lammen op de Engelse lezersmarkt met haar roman Haïti, eiland in de branding.

Tot Lammen de produktiekosten van dit Engelse avontuur terugverdiend heeft, ontvangt ze 40 procent royalities over elk verkocht exemplaar. “Daarna wordt er winst gemaakt voor uitgever én auteur. Een Nederlander die via een gewone uitgever op de Engelse markt verschijnt, krijgt 6 procent royalities, bij ons is dat 20 procent.” Een relativerende opmerking dat Lammens boek waarschijnlijk in de 40 procent-fase zal blijven steken, wuift West weg. “Als je in Nederland 10.000 exemplaren verkoopt, ik noem maar wat, is dat hier minstens 100.000. De Engelstalige markt is tenslotte oneindig veel groter.”

Als een van de vele telefoontjes die tijdens ons gesprek gaan, niet door een van Wests medewerkers afgehandeld kan worden, krijg ik de kans me even tot de redactrice te wenden die de Nederlandstalige tak van Excalibur behartigt. Ze heeft zich angstvallig op de achtergrond gehouden maar blijkt toch redelijk goed Nederlands te spreken. Ze durft niet zoveel over het project van West te vertellen omdat ze nog maar een paar weken in dienst is. Zelfs de vraag of zij in haar eentje de "stapels' manuscripten gaat beoordelen en vertalen, moet ze onbeantwoord laten.

Ondertussen heeft West zijn telefoongesprek beëindigd. “U moet het zo zien”, zegt hij de conversatie van zijn redactrice abrupt afkappend, “wij geloven dus niet dat geweigerde manuscripten altijd slecht zijn. Wij bieden onbekende talenten een mogelijkheid de wereld te laten lezen wat ze te vertellen hebben. Nee, we hebben inderdaad geen distributienet in Nederland maar we plaatsen een advertentie in Boekblad en wachten de bestellingen af.”

Hanny Lammen is wel te spreken over Excalibur hoewel ze er aanvankelijk niet gerust op was. De Londense Kamer van Koophandel had nog nooit van Excalibur gehoord maar nadat ze bemoedigende bankreferenties had weten te bemachtigen en West haar bovendien een contract aanbood, was het vertrouwen gewonnen. Hoe diep Lammen in de buidel moet tasten, wil ze niet zeggen: “U moet denken in de orde van een mooie reis voor twee personen naar het Verre Oosten.”

Ondanks Lammens debuut in 1972 in het statige tijdschrift De Gids, kwam ze er bij kranten en uitgeverijen niet door. “Iedereen is ijdel, daarom wil ik dit wel eens proberen.” Eerst dacht ze haar boek zelf te kunnen vertalen, maar dat bleek toch te hoog gegrepen. Ondanks het contract met John West weet ze niet hoe en waar haar boek gedistribueerd wordt, zelfs niet of er een advertentie in Boekblad komt.

In de Rotterdamse Kipstraat zetelt de "praktijkopleiding' Winstgevend schrijven. Cursisten kunnen na vijf mislukte pogingen om werk bij een uitgever gepubliceerd te krijgen, hun inschrijfgeld van ƒ 870,- terugvorderen. John West hoeft nooit “een mooie reis voor twee personen naar het Verre Oosten'- terug te betalen. Excalibur Press garandeert waar leerlingen van Winstgevend schrijven van dromen: to be published.

Foto: Het door Excalibur uitgegeven debuut van Hanny Lammen.