De Franse televisiewereld verkeert in ernstige crisis

PARIJS, 4 JAN. Zes jaar geleden werd in Frankrijk commerciële televisie geïntroduceerd. De verjaardag is met weinig vreugde gevierd: La Cinq, de op een na grootste commerciële Franse tv-zender, heeft uitstel van betaling aangevraagd en lijkt nauwelijks te redden van faillissement.

De 820 werknemers van het bedrijf (van wie 560 in vaste dienst) worden werkloos. Veel kans op een baan bij andere tv-zenders is er niet, want ook bij de concurrentie, de drie andere commerciële en de drie "publieke' zenders, wordt bezuinigd en vallen ontslagen - de Franse televisie verkeert in een ernstige crisis.

In 1982, een jaar na de verkiezing van president François Mitterrand, werd het Franse (staats)omroepbestel op de helling gezet. De achtereenvolgende regeringen - van linkse en van rechtse signatuur - voerden een liberalisering door met nobele doelstellingen: meer zenders, meer en verschillende programma's, dus meer pluralisme en meer "welsprekende' cultuur.

In 1985 werd commerciële televisie geïntroduceerd en achtereenvolgens konden de Fransen afstemmen op Canal Plus (abonnements-tv met veel films, waarvoor een decoder nodig is), La Cinq dat zich presenteerde als alternatief voor de staatszenders TF 1 en Antenne 2, en M6, een klein station dat zich vooral op de jeugd richt. In 1987 volgde de privatisering van TF 1, de zender die onmiddellijk de grote concurrent werd van La Cinq en de staatszenders Antenne 2 en FR 3 - de laatste is gespecialiseerd in regionale programma's.

De "publieke' zenders Antenne 2 en FR 3 worden voor tweederde gefinancierd uit de opbrengst van de omroepbijdragen (in 1992 580 franc per jaar voor een kleurentelevisie). De rest komt uit de opbrengsten van tv-reclame. Alleen de culturele zender La Sept, die in het Franse mediabestel enigszins de rol vervult die de VPRO in Nederland speelt, wordt nog volledig door de overheid gefinancierd.

Met de komst van TF 1 op de commerciële markt ontbrandde een hevige strijd om de gunst van de tv-adverteerder die de voormalige staatszender de laatste drie jaar in zijn voordeel besliste. TF 1 trok in 1991 gemiddeld 42 procent van alle Franse tv-kijkers en kreeg bijna 52 procent van alle tv-reclame (7,15 miljard franc in 1990). La Cinq haalde datzelfde jaar 2,3 miljard franc aan reclame-inkomsten binnen - 16,7 procent van de markt. Dat was geen slecht resultaat omdat de programma's van de zender slechts door gemiddeld 11,3 procent van de Franse tv-kijkers werden bekeken. Maar het was niet genoeg: La Cinq leed in 1990 1,2 miljard franc verlies en in 1991 ruim 600 miljoen franc.

TF 1, de marktleider, behaalde in 1991 overigens maar een bescheiden winst (270 miljoen franc). Antenne 2 en FR 3 leden verlies, respectievelijk 295 en 221 miljoen franc. Bij alle drie zenders worden "herstructureringsplannen' doorgevoerd: bij TF 1 verdwijnen tussen de 170 en 250 arbeidsplaatsen, bij Antenne 2 worden 370 medewerkers ontslagen en bij FR 3 ( dat een groot aantal regionale stations in het gehele land heeft) verdwijnen maar liefst 436 arbeidsplaatsen. In totaal verliezen dus een kleine duizend mensen hun baan. Daar komen dus mogelijk nog de 820 medewerkers van La Cinq bij. Alles tesamen betekent dit een forse aderlating in een bedrijfstak waarin nu 8000 mensen werkzaam zijn.

Uit het oogpunt van pluralisme is het verdwijnen van La Cinq nauwelijks een verlies. Onder invloed van de dictatuur van de kijkcijfers die de reclame-inkomsten bepalen, leken de programma's van La Cinq en die van TF 1 op elkaar als twee druppels water: veel spelletjes, veel goedkope Amerikaanse series en veel variété en spektakel, vooral op sportgebied. Maar het probleem is dat veel Fransen daarop uitgekeken raken. De vijf best bekeken programma's van 1991 - alle uitgezonden door TF 1 - waren twee (oude) Franse films van de komieken Louis de Funes en Bourvil, twee variété-uitzendingen en een voetbalwedstrijd.

De Franse tv-kijker die in 1991 gemiddeld drie uur en tien minuten per dag naar het verlichte huiskamerscherm keek, toont zich steeds kritischer. Uit een onderzoek dat enkele maanden geleden door het instituut Bipe-Conseil werd uitgevoerd, blijkt dat 31 procent van Fransen "ontevreden' is over de kwaliteit van de huidige programma's. Bijna een kwart - 22,6 procent - is zelfs uitgesproken negatief en 21 procent "verlangt nieuwe programma's'. Slechts een kwart van de ondervraagden is tevreden met het huidige aanbod.

De ontevreden tv-kijkers kunnen geen hoop ontlenen aan de eventuele definitieve verdwijning van La Cinq. Ingewijden in de media-wereld verwachten dat TF 1 zijn aandeel van de tv-reclamemarkt dan snel zal opvoeren tot mogelijk zestig procent. De zender van Bouygues, een van de grootste bouwondernemingen ter wereld, is niet geïnteresseerd in pluralisme of het "welsprekende' van de cultuur, maar in winst. Dat bevestigt vice-president Etienne Mougeotte van TF 1 met zijn uitspraak: “Ik heb het welsprekende vervangen door de best mogelijke bevrediging van de verwachtingen van de televisiekijkers.”

Foto: Werknemers van het commerciële La Cinq kijken naar het nieuws waarin deze week de aanvraag voor uitstel van betaling door het tv-station wordt bekendgemaakt. (Foto Reuter)