All in the family special met veel oude fragmenten

All in the family 20th anniversary special, zondagavond, Ned. 2, 22.08-23.20u.

Over het beeldscherm vliegen Nixon, Vietnam en de Beverly Hillbillies voorbij - en dan opeens een waarschuwing: het nu volgende programma tracht een humoristisch licht te werpen op onze zwakheden, vooroordelen en beslommeringen en hoopt zodoende “op volwassen wijze” te laten zien hoe absurd ze zijn.

Zo begon, op 12 januari 1971, de serie All in the family. Na zes keer kon de waarschuwing-vooraf vervallen, maar het bleef schokkend wat daar ten huize van Archie Bunker gebeurde. Al in de eerste aflevering werd hoorbaar een wc doorgetrokken. Snel daarna viel het woord seks. Dat was allemaal nog nooit eerder vertoond op de Amerikaanse televisie. Om nog te zwijgen van de bekrompendrogredeneringen van Archie zelf; wat hij te berde bracht over etnische minderheden, werd ongetwijfeld vaak gedàcht, maar zelden in het openbaar uitgesproken. De serie bracht het tot 202 afleveringen, waarvan een groot deel in Nederland werd uitgezonden door de VPRO.

Twintig jaar later maakte CBS het herdenkingsprogramma, dat hier zondagavond (wederom bij de VPRO) te zien is. Het wordt gepresenteerd door Norman Lear, de producer die destijds stad en land moest aflopen om zijn taboedoorbrekende serie te slijten. Leuk, dacht ik, eindelijk de makers zelf aan het woord - over de invloed die ze hadden op de Amerikaanse samenleving, over het risico dat komisch geformuleerde vooroordelen in te vruchtbare grond vallen, en misschien ook over de verschillen met de Engelse oer-versie van Johnny Speight, wiens naam immers al die tijd op de titelrol bleef staan. Vergeet het maar. Lear blijkt weinig meer te presenteren dan een paar uitlatingen van de vier acteurs, commentaren van Amerikaanse kijkers die zich sommige scènes nog woordelijk blijken te herinneren, en vooral veel oude fragmenten. Hij was de man die destijds van Speight de rechten kocht, hij zou honderduit kunnen vertellen over zijn toenmalige problemen met CBS, hij zou kunnen zeggen of All in the family het Amerikaanse comedy-aanbod blijvend heeft veranderd. Maar niets van dat alles.

Uit de (nog altijd vermakelijke) fragmenten blijkt, dat de serie gaandeweg een stuk emotioneler is geworden en zelfs een uitgesproken sentimenteel einde heeft gehad. Voor de satire was kennelijk steeds minder ruimte; de personages werden genuanceerder en milder. Tegen die tijd had Amerika hen aan het hart gedrukt. Het was interessant geweest als de VPRO die ontwikkeling had afgezet tegen die van de oorspronkelijke Speight-figuur bij de BBC, die tot op de dag van vandaag een kribbebijter is gebleven, en tegen de onverwacht grote populariteit van Fred Schuit in de VARA-serie In voor- en tegenspoed, eveneens gebaseerd op de scripts van Speight. Bij de VARA is men zodanig verrast door het gebrek aan controverse rond zijn persoon, dat men in de volgende serie “voorzichtig verder” wil gaan, kijkend waar de grenzen dan wèl liggen.

Allemaal aardige gespreksstof, maar zondagavond komt het er niet van.