Organizer

1. Organizer is het eerste woord dat mij hier in Amerika opvalt, en dat ik steeds weer tegenkom. Ik weet niet of ik mij dit woord heb eigengemaakt of eerder andersom: ik word geobsedeerd door dat woord, door dat ding - de organizer. Mijn Amerikaanse woordenboek begint niet met de letter A (de A van Amerika), maar met de letter O. De O van organizer.

2. Als ik een Amerikaanse supermarkt binnenga kijk ik niet op of om, ik loop rechtdoor tot achterin die enorme ruimte volgestouwd met artikelen, en ik zoek ze - de organizers. En kijk, hier heb je ze. De organizers reflecteren het licht met een koele, plastic-achtige glans. Er zijn organizers voor sokken (iedere sok in een apart plastic vakje), organizers voor jurken, organizers voor schoenen, voor stropdassen, voor sieraden, organizers voor truien, van die uitklapbare met kleine kartonnen plankjes, en van die grote voor jassen. Organizers van veelkleurig karton, die je kunt omtoveren tot laatjes, tot kleine commodes, tot kastjes. Speciale organizers die je op kunt hangen en die - o zo speciaal, zo mooi uitklapbaar en zo praktisch - orde scheppen in de chaos van je kleerkast. Organizers voor visitekaartjes (ieder kaartje in zijn eigen plastic huisje), organizers voor potloden, voor adressen en telefoonnummers, voor cheques en geld, voor ieder voorwerp, voor ieder doel, voor iedere gelegenheid.

3. Als ik schrijf geef ik elke alinea een nummer. Zo orden ik mijn gedachten. Een nummer is, zo lijkt het, het meest exacte symbool van... de organizer.

4. Amerika is een ordelijk, goed georganiseerd land. De organizers vormen een fijnmazig netwerk dat, als de draden van een spinneweb, door het Amerikaanse leven loopt. De organizers wachten de buitenlander op bij zijn aankomst in Amerika. Op het vliegveld staan de reizigers, door kronkelende, slangachtig touwen keurig in rijen geordend, voor de pascontrole te wachten. De Amerikanen komen keurig achter elkaar (als de visitekaartjes in een organizer) in een ordelijke, aparte rij hun land binnen. De overigen, others, in een andere.

Organizers in de vorm van veelkleurige slangen rollen zich uit en bewegen zich traag voort door postkantoren, banken en kantoren. Touwen kronkelend als een reusachtige slang markeren in de banken de route van de lange rij bezoekers van de ingang tot de uitgang.

Ook een pizza kun je, als je daar trek in hebt, in Amerika op een georganiseerde wijze bestellen. Ik heb trek. Een omroeper-organizer roept in een microfoon de nummers af. In mijn handen heb ik een papiertje met een nummer, dat ik tevoren heb gekocht, en ik wacht geduldig op mijn beurt. Zodra ik mijn nummer hoor, hol ik naar voren en neem mijn georganiseerde en genummerde pizza in ontvangst. Die is zo veel lekkerder.

De Amerikanen zijn niet bang voor nummers. Behalve voor het getal 13. Daarom kun je op de overvolle luchtlijnen alleen op de dertiende van de maand zonder al te veel moeite een ticket krijgen.

5. De Amerikanen lopen als organizers. In de lunch-time stroomt in New York een leger van georganiseerde mensen uit de kantoren. Mannen in pakken en met stropdassen, netjes geschoren en gekamd, vrouwen in mantelpakjes, met hoge hakken en keurige kapsels. Velen hebben een lunchpakket bij zich, met keurig in bruin papieren zakjes verpakte flesjes; staand of zittend "doen' zij hun lunch, de restjes deponeren zij netjes in de afvalbakken. Slechts bij een enkeling bespeur ik tekenen van desorganisatie. En wel bij hen, die weggedrukt tegen de muren van de wolkenkrabbers... staan te roken. Zij zijn uit hun hemelse kantoren op aarde neergedaald en blazen in de lucht hun kleine, van rook gemaakte kringetjes chaos. Zo is het op Wall Street. Op het keurige Manhattan is de chaos geconcentreerd in het gebied tussen de C en de D Avenue, in Harlem en op nog een paar plaatsen. Orde in het centrum, chaos aan de periferie.

6. De organizer is het enige wapen in de strijd tegen de chaos. Een kleine, onschuldige organizer in de kleerkast bedwingt, als een vervaarlijk kapmes, de wildgroei van de chaos. Want die, de chaos, bedreigt van nature alleen een georganiseerde samenleving.

7. De chaos manifesteert zich als een gaatje in je kies (Ik moet de tandarts bellen!), de chaos uit zich in je onverzorgde teennagels (O, ik moet naar de pedicure!), de chaos kondigt zich aan in een donkere lok in je geverfde haar (Ik moet gauw naar de kapper!), de chaos openbaart zich in een vlek op je jurk (Ik moet mijn jurk naar de stomerij brengen!), de chaos - dat is een gat in je kous, de chaos dreigt overal. De chaos klopt aan de deur met onbetaalde rekeningen, met een mogelijk verlies van je baan, met de mogelijkheid van een ernstige ziekte, de chaos schuilt in de kartonnen doos van een dakloze, de chaos hangt om de steeds groeiende stroom van corpulente, hijgende voorbijgangers op straat, de chaos grijnst je toe vanaf de gezichten van de drugsverslaafden...

8. Daarom zijn ze ook uitgevonden, de organizers. De chaos wordt opgedeeld in kleine pakketjes, opgeborgen in glimmende plastic vakjes en weggesloten achter een ritssluiting. Rits! Ziezo. Er is geen chaos meer. Geen duisternis.

9. Ik heb een zwak voor organizers. Ik koop ze waar ik ze maar tegenkom. Mijn kamer raakt vol organizers. Cloth-organizers, desk-organizers... Tot dusver heb ik nog niets ondernomen. Ik ben maar een pas aangekomen vreemdelinge die organizers koopt. Zij reflecteren het licht met een koele, plastic-achtige glans. Zij stellen mij op mijn gemak. Zij bieden mij een ruimte die mijn verloren huis vervangt en waarin ik op een zekere dag mijn eigen chaos zal kunnen opbergen.

10. Ik weet niet waar mijn vroegere of mijn toekomstige huis is, ik weet niet of ik een dak boven mijn hoofd zal hebben, ik weet niet wat ik hier moet met mijn jeugd, met mijn afkomst, met mijn talen en ideologieën, ik weet niet wat ik moet met mijn eigen Kroatische taal, met het Servisch, met het Sloweens, met het Macedonisch, wat moet ik met de hamer en sikkel, met de oude en de nieuwe vlag en met mijn gele ster, wat moet ik met de doden, ik weet het niet, en met de levenden - dat weet ik al evenmin, wat moet ik met het verleden en wat met de toekomst... Ik ben een wandelende chaos. Daarom koop ik organizers in een soort panische bezetenheid.

11. In het weekblad Vreme ¹) (dat ik koop in 42nd Street) lees ik het nieuws uit mijn vaderland (kan ik dat wel zo noemen?). In Vukovar stelen de federale soldaten die eerst de stad hebben verwoest en links en rechts mensen hebben vermoord, uit de winkels kinderfietsjes. Iedere soldaat, iedere "overwinnaar' sleept een fiets mee. Als een cadeau voor hun eigen kind. Op sommige helmen staat met cyrillische letters: odredi za tihu likvidaciju ²). Organizers. Moorden. Organiseren. De toestand in Vukovar is verschrikkelijk. Gewone mensen, soldaten, een enkele journalist. Een soldaat deelt aan iedereen water, blikjes conserven en brood uit. "Hoe voelt u zich, nu het allemaal voorbij is?' - vraagt de journalist aan een vrouw. "Wat is voorbij?' antwoordt de vrouw. "Ons huis ligt in puin, we hebben niets meer, we weten niet waar ze ons naartoe zullen brengen, ze hebben ons zo zwaar beschoten en gebombardeerd dat ik denk dat we allemaal ons verstand verloren hebben. Wij zijn geen normale mensen. Wat bedoelt u nou met nu alles voorbij is?' - zegt de vrouw woedend. De soldaat reikt haar een blikje conserven aan, maar zij zegt: "Hoepel op, jij met je blikje!' Een jongen achter haar zegt tegen de soldaat: "Wat moeten wij met een blikje als jullie onze blikopener hebben meegenomen.'

Ik vouw de krant dicht. O - otvarac - opener. O - organizer. O - order... Waar moet ik mijn angst en mijn gekweldheid opbergen?

12. Mijn shoe-organizer heeft twaalf vakken. Al mijn organizers hebben een even aantal vakken. Ik ben mij bewust van het belang van een georganiseerde manier van leven. Ik zal nooit zo worden als mijn Amerikaanse kennis Judith die helemaal alleen woont in een verwaarloosd huis dat wordt geregeerd door drie enorme katten, terwijl Judith ervan droomt ooit op een dag naar Griekenland te emigreren. Nee, ik zal nooit zo worden als die Kroatische dichteres die door het ongeorganiseerde vuil dat jarenlang in alle stilte oprukte, tenslotte uit haar huis werd verdreven. Nee, ik zal nooit zo worden als die gek geworden Moskouse vriend van mij, die zijn hele woning met karaffen water en aquariums met goudvissen had volgezet en uiteindelijk met zijn hele hebben en houden (ach, wat wordt er in Moskou toch rampzalig slecht gebouwd!) door de vloer van zijn etage zakte. Nee, ik wil niet zo worden als mijn Amerikaanse vriend Mark die heeft gezworen dat hij zijn huis niet zal opruimen voordat hij al zijn belastingzaken in orde heeft gemaakt, maar dat moet hij nu al een jaar. Ik wil niet zo worden als zij. Zij zijn verloren mensen. Ik zal mijn eigen geheime eenheid vormen om in stilte de chaos te liquideren, ik zal mezelf organiseren, ik zal organizers kopen totdat ik de chaos volledig onder controle heb. Ik zal een Amerikaanse worden. Ik zal stoppen met roken. Op een dag zal ik net zo koel zijn, net zo goed en gepolijst en helemaal van plastic - als een organizer.

¹) Vreme: "De tijd' (noot vert.)

²) odredi za tihu likvidaciju - geheime liquidatie-eenheden (moordcommando's) (noot vert.)