Op bezoek in Tokio

DE BOOSDOENER is Europa, heeft president Bush gisteren zijn Australische gastheren gezegd.

Buiten protesteerden boeren tegen de Amerikaanse landbouwsubsidies die volgens hen de internationale markt bederven. De Amerikaanse president wist niet anders te doen dan de beschuldiging door te verwijzen: de Amerikaanse subsidies zijn het onontkoombare antwoord op de protectionistische landbouwpolitiek van de Europese Gemeenschap. Duidelijker had de samenhang der dingen in de "global village' niet onder woorden kunnen worden gebracht. Over de internationale economie valt de schaduw van het agrarische protectionisme. De landbouw is het struikelblok in de Uruguay-ronde. Zonder een spoedige en bevredigende afsluiting daarvan zullen de economische betrekkingen in de wereld verslechteren en zal de wereldeconomie verder inzakken.

Naarmate de problemen groter worden, komt vaker harde kritiek in de plaats van diplomatieke verdoezeling. De Verenigde Staten kampen met een stagnerende economie en toenemende werkloosheid plus een chronisch en groeiend tekort in de federale boekhouding. Zoals de zaken er nu voorstaan zal Amerika's nationale produktie binnen maximaal tien jaar worden voorbijgestreefd door die van Japan. Hoezeer Bush ook hecht aan een goede verstandhouding met zijn voornaamste bondgenoot in het Verre Oosten, de zuurgraad van het presidentiële bezoek volgende week aan Tokio zal een ongekende hoogte bereiken zodra de Amerikanen hun grieven tegen Japans economische politiek op tafel leggen. Want naast Europa plaatsen de VS Japan als schuldige voor de eigen tegenslagen. Van hun kant zullen ook de Japanners hun protocollaire vriendelijkheid afleggen wanneer het er om gaat in dit steekspel van argumenten overeind te blijven. Het al gehoorde verwijt dat de zakentop die Bush vergezelt zichzelf met honoraria van een paar miljoen te ruim bedenkt, is daarvan een voorproeve.

DE ECONOMISCHE spanningen komen op een moment dat landen als Duitsland en Japan, de verslagenen die zich aan Amerikaanse hand weer konden oprichten, een nieuwe zelfverzekerdheid ten toon spreiden. De vijand van weleer, de Sovjet-Unie, heeft opgehouden te bestaan, de historische invloedssferen openen zich opnieuw voor Duitse dan wel Japanse politieke en economische activiteit. De Australiërs zijn over de Japanse daadkracht verre van verheugd en hebben Bush dan ook dringend te verstaan gegeven hoezeer zij hechten aan voortgezette Amerikaanse aanwezigheid in de regio.

Bush staat hier voor een strategisch dilemma. De taak die Amerika tientallen jaren op zich heeft genomen, is uiteindelijk te zwaar gebleken. In de nieuwe begroting die binnenkort zal worden gepresenteerd, zal de fundamentele aanpassing aan deze nieuwe werkelijkheid aan het licht treden. De boodschap die de president naar het Verre Oosten heeft meegenomen luidt dat de VS minder in hun oude rol van verdediger van het gebied zullen optreden en meer als trefpunt voor regionale belangen - wat dat laatste ook mag inhouden.

JUIST DUITSLAND en Japan worden in Washington gezien als plaatsvervangende leiders die in hun deel van de wereld Amerika's taak moeten overnemen. Tegelijkertijd ontpoppen beide mogendheden zich als rivalen met eigen prioriteiten en de Japanners ontwikkelen zich zelfs tot tegenstanders die weigeren daadwerkelijk in te gaan op Amerikaanse klachten. Washingtons wens taken en bevoegdheden over te dragen aan subalterne mogendheden komt zichtbaar voort uit relatieve zwakte. Daarvoor zal het de rekening gepresenteerd krijgen. Amerika zal op die manier meer en meer worden gedwongen zijn leiderschap op te geven en het zal slechts op voet van gelijkheid voor zijn eigen belangen kunnen opkomen. Het Amerikaanse machtssurplus verdampt voor de rijzende zon. De theevisite in Tokio belooft geen opwekkend schouwspel te worden.