Nu nog Kerstwens voor Japan

Aan het begin van ieder nieuw jaar leef ik in angst en hoop. Wat staat ons nu weer te wachten? Dat komt hierdoor. Na het Kerstfeest lijd ik meestal aan een soort syndroom, zeg maar een post-natale depressie. Deze keer erger dan anders.

Michael Gorbatsjov verklaart zichzelf na vijfeneenhalf jaar ”openbaar leven' heilig. Meestal duren echte heiligverklaringsprocessen veel langer en wordt er een advocaat van de duivel aangesteld, waarvoor China een betrouwbare kandidaat zou zijn. Maar president Bush, die na zijn ”openbaar leven' net als zijn voorgangers wel een eigen bibliotheek annex mausoleum zal krijgen, was er als de kippen bij om de heiligverklaring van zijn vriend Gorbatsjov als vredesvorst te bevestigen door hem ook nog intellect, visie en moed toe te schrijven. De mensen, die in Moskou met Kerstmis in rijen voor de winkels stonden, zullen wel gedacht hebben, dat al die menselijke bekwaamheden van hun politieke leider toch maar geen wonderbare broodvermenigvuldiging hebben voortgebracht. Van ”hongerigen spijzen' heeft Gorbatsjov niets terechtgebracht.

De journalist Pierre Huyskens had in zijn column in het Algemeen Dagblad de toon gezet. Hij wist toen al uit een steekproef, dat de kerstinkopen de negen miljard hadden overschreden. Het zou nog meer worden. “Kerstmis, door de verborgen verleiders zo in de watten gelegd, dat je door de kerstboomballen en de kerstmannen de kribbe niet meer ziet, heeft weer alle records geslagen.” Hij beschreef de verschuiving van het consumptiepatroon van de Goedheiligman naar ”Merry Christmas' en hoopte, dat de oude boodschap nog waarde had. Ook Koningin Beatrix sprak in haar kerstboodschap over de geestelijke waarden in de Nederlandse samenleving, over rechtvaardigheid, mededogen en saamhorigheid en over de geringe spirituele bezinning. Toen kwam ook het hoge woord eruit: ”commercialisering van het kerstfeest'. De Rijksvoorlichtingsdienst kwam op kerstavond enig tegenwicht geven door ruimschoots mee te werken aan een uitvoerige documentaire over de koningin (“Een vrouw die weet wat zij wil”) op de televisie van onze voornaamste handelspartner Duitsland, waar de ”Heiligabend' heel wat commerciëler is dan in ons land. Zelfs de (onder het kroongeheim vallende) wekelijkse bezoeken van premier Lubbers aan de koningin werden in beeld gebracht en Ruud Lubbers sprak Beatrix luid hoorbaar met ”Majesteit' aan voordat hij zich in een veel te lage stoel liet zakken.

In hetzelfde kerstnummer van het AD sprak kardinaal Simonis met een sociaaal-economisch redacteur. Die meende, dat de organisatie van de Europese Gemeenschap was afgekeken van de rooms-katholieke kerk. Simonis antwoordde daarop: “Het Vaticaan is niet een soort super power die oplegt hoe het er in Europa moet uitzien. Als de EG als organisatie lijkt op die van de rooms-katholieke kerk komt dat doordat het misschien wel een doelmatig model is.” Er werd ook nog gevraagd of premier Lubbers als katholiek ”in het gelid' werd gezet. Simonis weer: “De kerk werkt zonder dwang, zonder politici. Daar is ook geen enkele behoefte aan. Er is dus ook geen sprake van dat premier Lubbers of wie dan ook in het gelid wordt gezet.” Hij sprak verder over de crisis in het christendom. Net als de koningin had hij kritiek op de commercialisering van het kerstfeest. “Ik zeg: er is te veel welvaart. We moeten terug. Alleen al doordat de Noord-Zuid-situatie dat vraagt. We moeten veel meer doen voor de Derde Wereld.” En verder: “Het is consumptie-christendom geworden. Hier heerst een grootwinkelmentaliteit. Net als in de supermarkt grijpen ze wat hen uitkomt. De rest laat men liggen.” Bij het interview staat een prachtige grote foto van een peinzende kardinaal. Tussen zijn slanke vingers een pen en geen sigaartje, zoals bij zijn voorganger kardinaal Alfrink. Aan zijn ringvinger de glanzende bisschopsring. Kardinaal Simonis wilde niet rokend op de foto. Stom van zo'n redacteur om dat erbij te schrijven. “Simonis legt zijn pijp op de kast in zijn werkkamer. Hij wil niet rokend op de foto.” Nu was het hele effect weg.

Kerstmis is het grote showfeest van het christendom. De ”Notre Dame', een van de mooiste heiligdommen van West-Europa, liet ook de commercie binnen in de persoon van de sopraan Jessie Norman. Misschien zit kardinaal Lustiger wat krap bij kas. Het prachtige godshuis was omgebouwd tot een concertzaal waar Jessie Norman met haar grote stem kerstliederen ten beste gaf, begeleid door groot orkest en diverse zangkoren. Commercialisering van het kerstfeest.

Ik vond de kerstdienst, die de Eurovisie naar België, Frankrijk en Zwitserland uitzond indrukwekkend. Uit de kapel van huize Ursula in Nieuwveen, een woongemeenschap voor verstandelijk gehandicapten, zond de KRO een kerstviering uit, waarbij zelfs gehandicapten als assistenten op het altaar stonden en een groep inwoners een kerstspel uitvoerde. Ik zag de tranen op het gezicht van een moeder, die haar gehandicapt kind omarmde, terwijl de Mariafiguur met een gezonde baby op haar arm door het kerkpad schreed en door de omstanders haar kind liet knuffelen. Kerstfeest temidden van een gehandicapte wereld.

Ten slotte kon paus Johannes Paulus II ook niet achterblijven. In zijn kerstboodschap vermeed hij de delicate positie van zijn vriend Gorbatsjov te vermelden. Wie was nu de nieuwe vredesvorst, de stichter van het christendom of degene, die de hecht verbonden en sterk gecentraliseerde Sovjet-Unie tot een zwak gemenebest van zelfstandige staten uiteen had laten vallen? President Bush, net als Boris Jeltsin pas nog op bezoek bij de paus, ging nog verder. Gorbatsjov had zijn eigen volk bevrijd- als een soort verlosser. Zou de paus zo ook de geschiedenis willen ingaan als een bevrijder van het centralisme in zijn kerk door er een federatie van nationale kerken van te maken? Een echte wereldraad van kerken? Denkend aan Gorbatsjov zou ik denken van niet. Wel erkende hij alle nieuwe zelfstandige staten van de vroegere Sovjet-Unie door hun een voor een in hun eigen taal de beste wensen voor het kerstfeest mee te geven. Hij bad voor de bevolking van Kroatië en vroeg om een spoedig einde van de oorlog tussen de deelstaten van Joegoslavië, maar was zo fideel om ook Servië in zijn kerstwensen te betrekken. Afgezien van het Latijn, een ”dode' taal, kregen 53 levende talen en culturen een kerstwens. Zelfs China. Alleen Japan ontbrak. Misschien dacht hij “die kijken toch niet, die moeten werken.”

Vanwege Kerstmis legde driekwart van de werkende bevolking in Nederland twee weken het werk stil. In Japan wordt er veel harder gewerkt dan in Europa. Van een kerstreces hebben zij nog nooit gehoord. Volgens de socioloog Max Weber lijken zij in dit opzicht op protestantse asceten. Terwille van de goede relaties kan de paus eind dit jaar toch maar beter ook een kerstwens in het Japans uitspreken.