In een toverkollenbos

De drie rovers - Het lelijke jonge eendje - Monkie. Uitg. Timboektoe. Prijs ƒ 24,90 per cassette.

Raymond Briggs: De sneeuwman. Uitg. Rubinstein Video. Prijs ƒ 29,90

Aan het eind van de jaren zestig begon het Amerikaanse bedrijf Weston Woods met de produktie van op prentenboeken gebaseerde software. Aanvankelijk bestond die uit diaseries - een opname van elke pagina, die geprojecteerd werd terwijl juf uit het boek het verhaal voorlas - vervolgens kwamen er van muziek en vertelstem voorziene filmstrips, waarin de camera als het oog van de lezer de bladzijden aftastte en details weergaf. Nog later werden bekende prentenboeken in Tsjechoslowakije omgewerkt tot animatiefilms, waarbij niet de camera bewoog, maar de tekeningen zelf.

Uitgangspunt bij deze ontwikkelingen was dat het in scholen en bibliotheken mogelijk zou worden om ook het kleinste prentenboek - bijvoorbeeld van Beatrix Potter - en de priegeligste tekeningen aan een groep kinderen tegelijk te laten zien. Uiteraard zag de televisie hier ook mogelijkheden. Zowel de Nederlandse Onderwijs Televisie als Sesamstraat besteden aandacht aan prentenboeken en geïllustreerde verhalen. Een logische volgende stap is het uitbrengen van videocassettes. Zoals er al enige jaren geluidscassettes op de markt zijn, waarop Paulus de boskabouter, Pluk van de Petteflet en Winnie de Poeh worden voorgelezen, zijn nu de eerste prentenboeken op beeldcassette verkrijgbaar. Uitgeefster is de Stichting Timboektoe, een initiatief van Burny Bos. Timboektoe brengt zowel Nederlands ingesproken produkties van Weston Woods als eigen verfilmingen van Nederlandstalige prentenboeken. Elke cassette bevat vier tot vijf titels, waarvan de AVRO er met ingang van 11 januari iedere zaterdagochtend één gaat uitzenden.

De kwaliteit is zeer wisselend. Het meest geslaagd is de band met griezelverhalen, die opent met een fraaie animatie van Tomi Ungerers De drie rovers. Op de simpele, helder gekleurde prenten sluipen louche figuren rond, die suggestief met de ogen rollen en gemene liederen hummen. De andere vier titels zijn in ons land nooit vertaald, zodat de verwijsfunctie naar het boek ontbreekt, maar dat maakt de verhalen niet minder spannend. Het driejarig publiek waarvoor deze cassette volgens de uitgever al geschikt zou zijn, krijgt ongetwijfeld nachtmerries, zeker bij de geschiedenis van de drie broers die verdwalen in een toverkollenbos, waar alles kraakt, zucht en fladdert en de bibberstemmen angstaanjagend resoneren. Bij de sprookjesverfilmingen is een erg springerige en geestige van Andersens behaagzieke keizer, die al zijn kleren in de computer heeft ingevoerd.

Astrid Lindgrens Tomte Tummetot daarentegen is statisch en levenloos en biedt niet veel meer dan eindeloze sfeervole sneeuwvlaktes vol kaboutervoetstapjes. Onder Het lelijke jonge eendje zweeft de klassieke klarinetmuziek zo gruwelijk - tenminste op mijn exemplaar - dat het verhaal alleen met dichtgestopte oren is uit te zien. De cassette van Nederlandse makelij is geheel gewijd aan Ingrid en Dieter Schubert en maakt het probleem van dit soort verfilmingen pijnlijk duidelijk. Monkie bijvoorbeeld is een tekstloos verhaal, dat zich door het bestuderen van de uiterst gedetailleerde tekeningen zelf vertelt. Elke lezer bepaalt zijn eigen kijktijd en -volgorde, maar hier is het de camera die het oog leidt. Dat gaat vaak te snel en door inzoomen op onderdelen blijft het totaal verborgen, zodat sommige shots onbegrijpelijk zijn. Van de mooiste plaat - het propvolle poppedokterswinkeltje - krijg je bijvoorbeeld alleen een paar flarden te zien. Op zo'n manier wordt zowel de Schuberts als hun mogelijke publiek onrecht gedaan.

Ook Maurits Rubinstein, die via uitgeverij I.C. geluidscassettes op de markt brengt, begint met de distributie van videobanden die hun oorsprong vinden in het boek. Op het programma staan Towser van Tony Ross en John Burninghams Mijn opa. Als eerste wordt De sneeuwman van Raymond Briggs gebracht, een uit 1982 daterende, prachtig gemaakte animatiefilm. De sneeuwpop die een kleine jongen fabriceert, blijkt een goede makker tijdens opwindende nachtelijke avonturen. Aan het verhaal werden kerstelementen toegevoegd, maar de film is het sterkste in de oorspronkelijke boekscènes, waar de sneeuwman verbaasd het huis verkent en vooral waar het jongetje in de stille sneeuwwereld geobsedeerd in de weer is met het scheppen van zijn ijzige vriend, met het warme hart.