Duitse bankier: Rusland wacht chaos

ROTTERDAM, 3 JAN. De economische hervormingen in de voormalige Sovjet-Unie zijn zeer gebrekkig en kunnen tot een gierende inflatie en sociale chaos leiden. Dat zegt Norbert Walter, topeconoom bij de Deutsche Bank in Frankfurt naar aanleiding van het loslaten van de prijzen in Rusland en de Oekraïne op 2 januari.

Walter is zeer sceptisch over de hervormingsplannen van Yegor Gaidar, de Russische vice-premier die belast is met de invoering van een markteconomie. Gaidar heeft geen gesloten economisch concept, hij heeft de bevolking niet duidelijk gemaakt wat hij precies van plan is en de economische machtsverhoudingen zijn onduidelijk.

De liberalisering van de prijzen kan volgens Walter uitsluitend effect hebben als àlle republieken daartoe overgaan. Nog belangrijker is volgens Walter dat een aantal maatregelen die in het kielzog van de prijsliberalisering genomen had moeten worden, zijn uitgebleven.

“Het vrijlaten van de prijzen is één stap in de richting van een markteconomie en zal er heus wel toe leiden dat het tekort aan goederen in de winkels vermindert. Maar het is niet genoeg”, zegt Walter. “Liberalisering van prijzen moet overal wel op dezelfde manier gebeuren en dat is niet het geval. De situatie is volstrekt onduidelijk en dat kan grote ontwrichting van de handel teweegbrengen. Iedereen trekt naar die gebieden waar de prijzen laag zijn en dat kan tot grote sociale spanningen leiden.

“Als bij voorbeeld de prijzen voor vliegtickets van Moskou naar Minsk omhoog gaan, maar andersom niet, gaat iedereen kaartjes in Minsk kopen. Dat levert chaotische situaties op. Het is de vraag of het politie- en militaire apparaat dan nog in staat zijn de orde te handhaven. Dan kan de vrede die de republieken in Alma-Ata hebben gesloten wel eens bedreigd worden.”

Bovendien is prijsliberalisering niet de enige maatregel die nodig is voor invoering van een markteconomie, zegt Walter. Het loslaten van prijzen moet hand in hand gaan met een stabiele geldpolitiek en invoering van een belastingstelsel. En dat gebeurt niet. “Als de geldpolitiek blijft zoals die de afgelopen jaren is geweest en er volop roebels worden bijgedrukt, zal dat tot een huizenhoge inflatie leiden. We weten allemaal wat dat voor gevolgen kan hebben.”

Het is volgens de topeconoom van Duitslands grootste bank momenteel volstrekt onduidelijk wat nu de rol van de Russische centrale bank is. De staatsbank van de Sovjet-Unie is afgeschaft, maar in hoeverre de Russische centrale bank haar taken heeft overgenomen is ondoorzichtig. Er moet volgens hem één centraal orgaan zijn dat toezicht houdt op de geldontwikkeling in de republieken en normen stelt voor de geldhoeveelheid en de rente. Als elke republiek zijn eigen geldbeleid gaat voeren, zijn de gevolgen niet te overzien. De roebel wordt ook in Gaidars plannen niet convertibel waardoor de handel met het buitenland zal verslechteren.

Volgens Walter is de economische "shocktherapie' van Gaidar niet te vergelijken met de hervormingen zoals die twee jaar geleden in Polen of Tsjechoslowakije zijn doorgevoerd. “In Polen maakte het vrijlaten van de prijzen deel uit van een consistent economisch programma. Er werd een nieuw belastingsysteem ingevoerd, de nodige maatregelen werden genomen om de munt te stabiliseren en de uitgaven van de staat te beperken. In het plan van Gaidar heb ik daarover niets gelezen”, zegt Walter.

“Voorheen inden in de Sovjet-Unie de ministeries wel enige belastingen, maar dat gebeurde volstrekt willekeurig. Kennelijk blijft dat gehandhaafd. Er zijn geen algemene belastingwetten afgekondigd, geen instituties opgericht die met de uitvoering van die wetten worden belast en er is geen controlerend apparaat. Mensen die de planeconomie gewend zijn, begrijpen nog steeds niet wat belastingen zijn.”

Ook de privatisering van bedrijven, ziet de Duitse econoom niet snel van de grond komen. Tegelijk met het vrijlaten van de prijzen op 2 januari heeft de Russische leider Jeltsin een privatisering afgekondigd van vooral kleinere bedrijven en winkels. Volgens Walter is er in Rusland echter veel minder ondernemerspotentieel dan in Polen en Tsjechoslowakije die in het verleden markteconomieën gekend hebben.

“In Rusland beschikken erg weinig mensen over managerscapaciteiten omdat ze ruim zeventig jaar in een planeconomie hebben gewerkt waarin ze zelf geen enkel initiatief hoefden te nemen.”

De grote vraag is volgens de Duitse topbankier of de republieken zich aan hun beloften houden die ze bij de oprichting van het Gemenebest hebben gedaan. “We weten dat de Russen graag discussiëren, maar niet graag handelen. Er is de afgelopen jaren al zo vaak over hervormingen gepraat, maar tot nu toe is er niets gebeurd. De hele geloofwaardigheid van het Gemenebest zal van daden afhangen.”

Foto: Een inwoner van Moskou staart ongelovig naar de nieuwe broodprijzen zoals die gisteren van kracht werden nadat president Jeltsin de vrijgegeven. Een brood kostte gisteren meer dan twee roebel. Vorig jaar betaalde de Russen nog maximaal 0,8 roebel voor een brood. (