Beter? Dat is het in Rusland al geweest

MOSKOU, 3 JAN. In de Gastronom nummer 1 aan de Tverskaja Ulica (voorheen Gorki-straat) heeft de directie sinds kort een groot portret van de stichter, de heer Jeselevski, aan de muur geprikt. Hij kijkt tevreden, met al die tsaristische onderscheidingen op de borst, en nog heden is de door hem rond de eeuwwisseling gestichte, fijnste delicatessenzaak van Moskou dankzij het art nouveau-interieur een van de voornaamste architectonische bezienswaardigheden in de stad. Of de stichter nog zou glimlachen als hij vandaag het assortiment in zijn winkel kon zien, lijkt sterk de vraag. Sinds enkele uren heet voor het eerst sinds de jaren twintig de "markteconomie' in Rusland hersteld te zijn. Maar de sierlijke uitstalkasten zijn gapend leeg.

Er zijn slechts eieren te koop (tien roebel de tien) en een soort snoepjes (tien roebel de kilo). Voor beide verkooppunten heeft zich een ordelijke, naar Moskouse begrippen korte rij van slechts enkele tientallen klanten gevormd. De derde aanbieding, drie flessen inferieur buitenlands gedestileerd voor 1003 roebel, zo'n beetje het maandloon van een redelijk verdienende industriearbeider, vindt geen aftrek.

De plassen smeltwater op de vloer van de winkel zijn voornamelijk afkomstig van besneeuwde burgers die zich, in de teleurgestelde verwachting mét de hoge prijzen dan toch in ieder geval een schijn van overvloed in ogenschouw te kunnen nemen, mompelend weer uit de voeten te maken. “Mooie vrijheid”, zegt een mevrouw, refererend aan het feit dat de Russische regering vandaag over de "liberalisatie' van de prijzen spreekt.

Van de gevreesde volkswoede over de prijsverhogingen was vandaag in Moskou niets te merken. Maar, zegt men, niemand kan zich nu al een voorstelling maken over de besteding van het gezinsbudget, als straks de in december tegen de lage staatsprijzen gehamsterde voorraden op zijn. Bijna alle winkels met industrieprodukten waren bovendien gisteren in Moskou en andere Russische steden gesloten, wegens "inventarisatie' officieel, maar naar verluidt ook wegens gebrek aan iets om te verkopen. Juist buiten de sfeer van de eerste levensbehoeften als brood, melk ed., waarvan de prijsstijging aan een plafond gebonden is, zullen de voorspelde prijsexplosies zich voordoen, is de algemene verwachting.

Nu was het gisteren voor een moskoviet ook moeilijk om zich een voorstelling te maken van het toekomstige niveau van de dagelijkse bestedingen. Net als altijd doken begeerde voedingsmiddelen onverwacht op verschillende punten in de stad op, maar nu tegen zeer uiteenlopende prijzen. Hier kostten de eieren twaalf roebel de tien, op een andere plaats maar tien. Dan ging het om zogenaamde "contractprijzen', afspraken tussen winkels en voedselproducenten, die gisteren niet veranderd bleken te zijn.

De onoverzichtelijkheid van het nieuwe prijsniveau werd ook bevorderd door de maatregel van het Moskouse stadsbestuur, dat een winkel bij de vaststelling van de consumentenprijs niet meer dan 25 procent boven de door de groothandelsorganisatie berekende prijs mag gaan. Niemand had tot nu toe van een dergelijke beperking gehoord. Een andere verrassing is, dat er plotseling weer wel een officiële staatsprijs voor wodka (45 roebel de fles) blijkt te bestaan, althans volgens de Russische televisie. Dat geldt ook voor suiker, een voedingsstof die hier te lande voornamelijk wordt gewaardeerd wegens de mogelijkheid er in de privésfeer "huisbrand' van te stoken (7,70 roebel de kilo).

De inwoners van Jakoetië, een autonome republiek in het Siberische deel van de Russische federatie, begonnen hun dag met een aangename verrassing. Hun politieke leiders saboteren het in Moskou gevoerde beleid en hebben de oude staatsprijzen gehandhaafd, meldt het agentschap Interfax. Elders in het immense Rusland heeft de bevolking rustig gereageerd op de prijsstijging, meldt het persagentschap Tass. Slechts uit Vladisvostok, de havenstad aan de Stille Oceaan, wordt een krachtige gemoedsbeweging gemeld: “de bevolking is in een staat van shock”, meldt Tass. “In de moeilijkste tijden was men er toch nog altijd van overtuigd, dat er ten minste brood op tafel zou zijn. Maar dat is voorbij. Men sluit hier niet uit dat een brood binnenkort 10 à 15 roebel zal kosten”.

Wat een brood nu kost in Vladivostok, zegt Tass er niet bij. Uit andere berichten blijkt echter, dat er in de verschillende delen van Rusland aanzienlijke prijsverschillen bestonden voor de enkele produkten die gisteren te koop waren. In Krasnojarsk bijvoorbeeld werden wittebroden gezien van drie roebel en zestig kopeken (in Moskou voor ongeveer 2,50 roebel) en in Jekatarinaboerg (voorheen Sverdlovsk) was het goedkoopste brood 2,50 roebel (in Moskou ongeveer 1,50 roebel). Op verschillende plaatsen in Siberië is trouwens, ondanks de nieuwe prijzen, ook het systeem van distributiebonnen gehandhaafd, waardoor het beoogde effect van een "marktevenwicht' tussen vraag en aanbod op voorhand teniet gedaan lijkt.

Russen gingen tot nu toe meestal in dit soort koude, in ieder opzicht onaantrekkelijke steden wonen, omdat je er, bij dezelfde prijzen voor levensmiddelen, aanzienlijke toeslagen op je salaris kreeg, en bovendien voorrang op de wachtlijst voor bijvoorbeeld een auto, waaraan je je spaargeld dan kon besteden. Hoeveel mensen het harde leven in de industriesteden van de Oeral of de olievelden in Siberië vaarwel zullen zeggen, nu je daar kennelijk je ongemakkentoeslag aan duurdere levensmiddelen zult uitgeven, is een van de vele onzekerheden rond het thans in gang gezette economische hervormingsprogramma van de Russische regering.

Die regering lijkt inmiddels over het gevoerde beleid slechts vage mededelingen te kunnen uitgeven. Nadat vice-premier Jevgeni Gaidar eerder deze week had gemeld dat de ergste pijn van de prijsexplosie over drie maanden voorbij kan zijn, meldde de minister van landbouw, Viktor Chlystoen, vandaag dat naar zijn mening in 1995 “het nieuwe economische systeem een feit zal zijn”. “Een shock zonder therapie” heet onder kritici het gevoerde beleid al. En op straat doet al een grapje de ronde, dat de skepsis van veel Russen weergeeft. Het is er een uit de serie "vragen aan Radio Jerevan', een eeuwigdurende parodie op holle frasen van de overheid. Vraag: wanneer wordt het nu eindelijk eens beter in ons land? Antwoord: Beter? Dat is het al geweest.