Amerikaanse overheid in geweer tegen uitwassen "telemarketing'

Scam: How Con Men Use The Telephone To Steal Your Money Auteur: Harold Coyne. Uitgeverij: Duckworth. Prijs: 14,95 pond. ISBN 0 715623672

Het Amerikaanse televisiestation CNN maakte onlangs bekend dat in de Verenigde Staten paal en perk zal worden gesteld aan "telemarketing': een vorm van gerichte brievenbusreclame, in de reclamebranche beter bekend als telefonische DM (Direct Marketing). Het fenomeen is pas onlangs in Nederland geïntroduceerd: enkele tienduizenden Nederlanders werden de afgelopen maanden gebeld door (de stem van) zangeres Karin Bloemen voor een proefabonnement op De Krant Op Zondag.

In de Verenigde Staten kan men tegenwoordig wel dertig keer per week worden lastiggevallen door opdringerige telefoonreclames. Omdat de telefoontjes volautomatisch door computers worden afgewerkt, kan het gebeuren dat vrijwel alle stafmedewerkers van de Emory Universiteit in Atlanta worden gebeld door een bedrijf of instelling met de zoveelste "unieke aanbieding'. Telemarketing is de laatste jaren met 300 procent gegroeid, ruim 265.000 bedrijven maken er gebruik van. Veel Amerikanen zijn deze telefoontjes echter gaan ervaren als een inbreuk op hun privacy. Sommigen hebben de bellende bedrijven al met een proces gedreigd omdat zij tijdens het werk telkens uit hun concentratie worden gehaald.

Met de nieuwe regelgeving hoopt de Amerikaanse regering ook allerlei frauduleuze vormen van telemarketing tegen te gaan, zoals de telefonische verkoop van waardeloze aandelen of dubieuze opties op termijngoederen. Vaak krijgen de slachtoffers zogenaamde boilerrooms aan de hoorn, malafide beleggingsadviesbedrijven die er alleen maar op uit zijn om zoveel mogelijk geldtransacties uit te voeren, ongeacht de winst- of verlieskansen voor de cliënt.

Volgens recente schattingen wordt alleen al in de Verenigde Staten jaarlijks meer dan tien miljard dollar aan telefoonfraude verdiend; dat is méér dan de opbrengsten van Ford, General Motors en Chrysler samen. Telefoonfraude is inderdaad lonend: de meeste fraudeurs verdienen minimaal 3000 dollar per week, maar dat kan makkelijk tot 40.000 dollar oplopen. In de Verenigde Staten herkent men boilerrooms meestal aan hun parkeerplaatsen: vaak staat er een opvallende concentratie Mercedessen, BMWs, Lincolns en Cadillacs voor de deur.

In zijn boek "Scam' voorspelt Harold Coyne dat Europa niet zal achterblijven. Telefoonfraudeurs opereren bij voorkeur vanuit Amsterdam, Monaco en Spanje, waarbij zij volop profiteren van de culturele verschillen van de EG-landen. Een Nederlandse krant zal niet zo gauw schrijven over een beleggingsschandaal met alleen Britse gedupeerden, zodat in Amsterdam gevestigde fraudeurs hun werkzaamheden onopgemerkt naar een ander land kunnen verleggen.

In hun methoden zijn de fraudeurs opvallend consistent, of ze nu grond of aandelen verkopen. Zij bijten zich in hun slachtoffers vast als pitbull-terriers. Door het stellen van gerichte vragen krijgen zij een duidelijk profiel van het slachtoffer. De gesprekken zijn zelden puur zakelijk, eerder joviaal. Heeft men de vis eenmaal aan de haak, dan is het zaak om hem zo lang mogelijk aan het lijntje te houden. Meestal wordt er een beroep op de belegger gedaan om nog meer geld te investeren, zeker als de belegging dreigt te mislukken ("Uw verliezen kunnen worden gecompenseerd door vandaag nog 25.000 dollar te storten'). Het veiligst voor de fraudeurs zijn beleggingen in diamant: beleggers krijgen de in plastic verpakte diamanten eerst op zicht, maar retournering blijkt niet mogelijk doordat het zegel "toevallig' is verbroken. De bij de diamanten geleverde certificaten lijken bedrieglijk echt, maar de sierstenen zijn heel wat minder waard dan "deskundigen' beweren.

Onderwijl krijgt de belegger te horen dat hij een zeer verstandige keuze heeft gemaakt en de diamanten nog altijd in waarde stijgen. En dus blijft hij investeren. De meeste beleggers wachten met de verkoop tot hun pensioen: en dan blijkt een investering van één miljoen dollar hooguit 100.000 dollar waard te zijn.

De diamantfraude floreerde jarenlang in de Amerikaanse staat Florida, totdat de fraudeurs elkaar uit concurrentienijd begonnen te verklikken. Maar in Canada gaat de verkoop van de diamanten nog altijd onverminderd door en ook in Europa (met name in Amsterdam) opereren volgens Coyne enkele diamantfraudeurs.

Diamantfraude heeft als nadeel dat de fraudeurs zelf ook investeringen moeten plegen, vandaar dat zij de voorkeur geven aan de verkoop van waardeloze grond (beleggers komen de percelen zelden inspecteren) of aan aandelen van niet-bestaande bedrijven. Geliefd zijn ondernemingen die een geavanceerde technologie voor goudwinning hebben ontwikkeld. Ook kan men voor pakweg 10.000 dollar 533 ton aan slib kopen, waaruit het goud natuurlijk nog gezuiverd moet worden.

Beleggers worden over de streep getrokken met verhalen als: de aandelen zullen stijgen doordat een fusie op komst is (voorkennis) of het produkt staat sterk in de belangstelling en bereikt een miljardenmarkt. Maakt dat geen indruk dan wil het verwijt dat men "vermoedeljk te laks is om geld te verdienen aan een snel ontwikkelende markt' ook nog wel eens helpen. Een andere tactiek is om de belegger wat lokaas voor te houden. Bij voorbeeld door hem regelmatig een beleggersbulletin toe te sturen en daarin na verloop van tijd steeds vaker de naam van een veelbelovend aandeel te noemen. Duizenden beleggers worden zo in de val gelokt.

Het hoeft bij telefoonfraude niet altijd om waardepapieren te gaan. Er worden ook tegen concurrerende prijzen "luxueuze vakantiereizen' en waardebonnen voor "goedkope vluchten' aangeboden: men mag van geluk spreken als men hiermee überhaupt ergens komt. Overseas Unlimited Agency Inc. wist 25 miljoen dollar los te peuteren bij werklozen door ze een baan in Europa of een Derde Wereld-land in het vooruitzicht te stellen. Voor die arbeidsbemiddeling moest natuurlijk flink veel geld worden neergeteld en naar het beloofde baantje kon men fluiten.

Het uitroeien van telefoonfraude is niet eenvoudig. Wordt het de fraudeurs te heet onder de voeten, dan zetten dezen hun activiteiten rustig elders voort, desnoods op Costa Rica. Ondanks zijn preventieve opzet (het boek bevat zelfs adressen van lokale FBI-kantoren, effectenorganisaties en de Amerikaanse beurswaakhond SEC) zal ook "Scam' niet kunnen voorkomen dat in de komende jaren nog eens duizenden mensen voor enige tientallen miljoenen guldens telefonisch worden opgelicht.

Het fenomeen "telemarketing' is pas onlangs in Nederland geïntroduceerd: enkele tienduizenden Nederlanders werden de afgelopen maanden gebeld door (de stem van) zangeres Karin Bloemen voor een proefabonnement op De Krant Op Zondag. Volgens hoofdredacteur Pieter Storms van deze krant ging het om een effectieve en goedkope manier van werving. Karin Bloemen was met haar mooie telefoonstem en sympathieke persoonlijkheid de aangewezen persoon om abonnees aan te trekken, zo verklaarde Storms. “Zij is iemand voor wie je je niet hoeft te schamen”.

Telemarketing is voor De Krant op Zondag een aantrekkelijke direct marketingmethode; de krant ontbeert advertentiemogelijkheden. Karin Bloemen, of althans een bandje met haar stem, belde willekeurige mensen met het verzoek haar terug te bellen. Kosten: vijftig cent per minuut. Via het interactieve keuzecircuit (“Kies een 1 voor een proefabonnement” enz.) kreeg de "reflectant' minutenlang allerlei aanbiedingen voorgeschoteld.