Europese zonne-architectuur

Solar Architecture in Europe. Design, performance and evaluation. Red.: Theo C. Steemers. Uitg.: Prism Press/Jan van Arkel, Dorset/Utrecht 1991. ISBN 1 85327 073 3/90 6224 998 1. Prijs: 49,

De Europese Commissie wil binnen de komende vijftien jaar het verbruik van primaire energiebronnen in Europa verminderen. Veertig procent van het primaire energieverbruik wordt in Europa besteed aan het verwarmen, koelen en verlichten van gebouwen. Het passief gebruik van zonne-energie levert momenteel het equivalent van dertien procent van primaire energiebronnen op. Maar dit aandeel kan volgens de Europese Commissie stijgen tot vijftig procent. Om de mogelijkheden van passieve zonne-energie te bestuderen, onderzocht de commissie een groot aantal passieve zonne-energie projecten in Europa. Het onlangs verschenen boek Solar Architecture in Europe beschrijft er hiervan dertig. Het gaat om zowel woningen als om utiliteitsgebouwen.

Passieve zonnehuizen zijn zo ontworpen dat zij zonlicht optimaal benutten voor de verwarming en verlichting, terwijl het zonlicht wordt geweerd wanneer het te warm wordt. De beschreven projecten laten niet geheel verwonderlijk zien dat dit in het algemeen leidt tot gebouwen met veel grote ramen op het zuiden, en kleine ramen en veel isolatie aan de noordkant. Slaapkamers, trappenhuizen en badkamers, waar weinig licht nodig is, bevinden zich aan deze kant, de woonkamer kijkt uit op het zuiden. Vaak is hier een serre geplaatst, die als warmtebuffer funktioneert. In sommige gevallen zijn speciale panelen of muren aangebracht, die de warmte bufferen. In enkele van de beschreven woningen en utiliteitsgebouwen zijn ventilatoren toegepast om warme lucht te verplaatsen.

De beschreven projecten bevinden zich in verschillende landen van Europa. De klimatologische verschillen maken dat de ontwerpen niet zonder meer vergelijkbaar zijn. Bij het ontwerp van een passieve zonnewoning in Spanje zal eerder een overdaad aan zon geweerd moeten worden dan bij een woning in Denemarken. Dit leidt in het voorbeeld van Spanje tot woningen met overkappingen die licht en warmte van een laagstaande zon wel toelaten, maar het zonlicht in de zomer en 's winters op het midden van de dag tegenhouden. Het verschil in de stand van de zon en in de verhouding tussen direkte en diffuse straling bemoeilijkt het vergelijken van de ontwerpen, met name wanneer het gaat om concrete resultaten. Het zal vanwege deze verschillen niet mee vallen om uit te maken welk ontwerp nu het meest efficient gebruik maakt van de zonne-energie. De klimatologische omstandigheden leiden echter ook niet niet tot heel wezenlijke verschillen. Wanneer het in Spanje lukt om een sporthal gedurende het hele jaar uitsluitend met zonnewarmte te verwarmen, zal eenzelfde sporthal onder ongunstiger klimatologische omstandigheden toch goed scoren op het gebied van brandstofverbruik. De boek levert dus geen blauwdruk, maar zal eerder als inspiratiebron dienen voor architecten, die de mogelijkheden van passieve zonneenergie in hun ontwerp willen toepassen. Het boek laat een breed scala aan toepassingsmogelijkheden zien. Flats, sporthallen, terraswoningen, ziekenhuizen, bungalows, scholen en rijtjeswoningen, van elk is er minstens een uitgewerkt voorbeeld. De projecten zijn overzichtelijk beschreven. Kaarten en plattegronden geven de ligging van de gebouwen weer, opengewerkte tekeningen tonen de toegepaste principes, terwijl foto's van details, klimatologische gegevens en verhelderende grafieken niet ontbreken. De ervaringen van de bewoners en gebruikers zijn niet vergeten. In het algemeen laten zij zich positief over de ontwerpen uit. Per project zijn ook de adressen van opdrachtgevers, architecten, adviseurs en aannemers opgenomen, zodat nadere informatie eenvoudig kan worden ingewonnen. Spectaculaire vondsten op het gebied van passieve zonneenergie moet men niet verwachten. De meeste ideeen zijn al elders beschreven, zoals het toepassen van watertanks als opslagmiddel, warmteopslag in de grond en isolerende luiken. Uit het boek blijkt dat het toepassen van deze principes de bouw van mooie woningen en gebouwen niet in de weg hoeft te staan.