Een dood monument

De ontroering bij het zien, zondagochtend bij de VPRO, van de Second Russian Revolution, ditmaal gewijd aan de couppoging van augustus, is drievoudig gelaagd. En daar komt dan nog onverwacht die wonderlijke ontdekking bij.

Het weerzien, en nu in voltooide coherentie, van het recente wereldhistorische drama, is aangrijpend, zeker nu we de afloop ervan net hebben meegemaakt. En daar komt het gevoel van glorie bij over de beschikbaarheid van een middel, dat het hele verhaal thuisbezorgt, zo vers, zo authentiek. Je zou daar allang aan gewend moeten zijn, maar deze kwaliteit - en dat legt de derde laag van bewogenheid - overrompelt tomeloos.

We zien de handen trillen van Janajev tijdens de initiële persconferentie van de putschisten en Jazov blijkt het ook te hebben gezien. Op de videotape van zijn eerste verhoor zegt hij daardoor zijn fatale vergissing te hebben ingezien. De schurken en domoren zien er ook werkelijk uit als lamzakken, en de "goeden' stralen fatsoen uit.

Maar plotseling springt een schokkend detail in het Nederlandse oog. Achter Jeltsin in het Russische parlement golft tegen de achterwand nog de Sovjet-vlag: het rode waaierende vlak magnetiseert de blik. Wat me nooit was opgevallen zie ik nu opeens: het kleurvlak wordt links begrensd door een forse verticale balk blauw, in geel prijken de hamer en sikkel linksboven.

Hee, Barnet Newman, wat was uw werkelijke boodschap met “Who is afraid of red, yellow and blue?” U maakte uw lap in het ijzigste Koude-Oorlogjaren, miljoenen puntjes rood moesten beweeglijkheid suggeren. Wapperend? Golvend? Het blauw links, het geel gestileerd rechts. Wie is daar nou bang voor, smaalde u wandbreed toen de wapenwedloop krankzinnige vormen aannam.

U kreeg dus gelijk, maar tegen een prijs. Wat in overdrachtelijke zin met de Sovjet-vlag gebeurde overkwam uw rampenlap letterlijk, en wel in precies dezelfde periode: het werd verscheurd en de poging het weer op te lappen maakte het een dood en bespot monument. Golven zal het nooit meer. Wie in dit drama de helden, de domkoppen en de schurken zijn blijft trouwens vooralsnog ook onduidelijk.

Een vernieling en een vervormde reconstructie - Michail Sergejevitsj, eens de "new man' van het Kremlin, knikt u begrijpend toe.