Somber begin '92 voor Moskovieten

MOSKOU, 31 DEC. Bij de, zoals men hier zegt "begroeting' van het nieuwe jaar zal vanavond in menig Russisch huisgezin de traditionele champagne ontbreken.

“Veel te duur”, constateert een vrouw, nadat ze van de zwarthandelaar bij het Moskouse metrostation Koeznetski Most de prijs van zijn fles Krim-champagne gehoord heeft. 120 roebel, dat is voor menigeen nog steeds een kwart maandsalaris.

Toch zijn in de rij mensen die hier op straat schaarse artikelen als spuitflessen hairspray of de verzamelde werken van Osip Mandelsjtam wervend voor zich uit houden, nog wel duurdere flessen champagne te krijgen: 150 roebel voor de echte rode spuitwijn uit de Krim, en de zogenaamde Gouden champagne, de beste soort.

Ook vodka biedt geen uitkomst: honderd roebel zwart de fles van 0,6 liter. In de staatswinkels ontbreekt inmiddels elk spoor van drank, en eigenlijk van al het andere ook. De schappen, of er nu gouden sieraden of jumpers lagen, zijn de afgelopen dagen geheel leeggekocht door burgers die op de "liberalisatie' van de prijzen per 2 januari met een ongekende hamsterwoede hebben gereageerd.

De meeste bedrijfsleiders van staatswinkels, zegt men, hebben inmiddels zoveel mogelijk voorraden achtergehouden om straks na 2 januari tegen de nieuwe, hoge en vrije prijzen te verkopen. Op sommige plaatsen hebben kiosken of winkels, in strijd met de voorschriften, hun prijzen alvast aangepast: 130 roebel voor een fles champagne, 3150 roebel voor een paar schoenen, 67 roebel voor een kilo onooglijk vlees.

“Erg feestelijk zal het vanavond niet worden”, meent een Moskoviet. Als velen ziet hij de komende economische ontwikkelingen met angst en beven tegemoet. 1991 was een jaar van grote veranderingen, de opheffing van de Sovjet-Unie bijvoorbeeld, maar de meest tot de verbeelding sprekende stap, de economische hervorming, moet nog komen.

Volgens een gisteren gepubliceerde opiniepeiling denkt 43,3 procent van de Russen dat 1992 een verslechtering van de economische situatie te zien zal geven, slechts 22,3 procent toont zich optimistisch. In de dagelijkse gesprekken overheerst de scepsis ten aanzien van de verzekering van de Russische president Boris Jeltsin, dat de ergste ellende na een halfjaar voorbij zal zijn en Rusland daarna een betere economische toekomst tegemoet gaat.

Pag.4:

Rusland: marktprijzen zonder markt; Moskovieten beleven aan vooravond van prijsexplosie een sombere jaarwisseling

Niemand lijkt inmiddels enig concreet idee te hebben over de daadwerkelijke omvang van de prijsverhogingen. “Drie à vier keer”, denkt de een. “Tien of vijftien maal toch”, meent een ander. Kopers noch verkopers lijken nu al te kunnen vermoeden waar straks het evenwicht tussen vraag en aanbod in de Russische economie komt te liggen. De "liberalisatie' van de prijzen lijkt een sprong in het duister voor alle betrokkenen, wat merkwaardig is als je bedenkt hoeveel jaren over deze stap vruchteloos is gedebatteerd. Weinigen lijken zich ook nog te realiseren dat hun, na het wegvallen van de overheidssubsidies aan verliesgevende staatsbedrijven, ook het bankroet van hun werkgever en het verlies van hun arbeidsplaats boven het hoofd hangt. Over de te nemen maatregelen ter bescherming van zwakke groepen in de samenleving, gepensioneerden met name, bestaat nog de grootste onzekerheid.

De door Jeltsin afgekondigde shocktherapie heeft zijn critici. “Niemand is tegen marktprijzen, maar het probleem is dat er bij ons geen markt is, want er is geen concurrentie: bijna alle producerende bedrijven zijn monopoliebedrijven”, meent de inmiddels ontslagen voorzitter van het Russische comité voor staatsprijzen, Vladimir Zverchovski, in een vraaggesprek met het persbureau TASS. Aan de concurrentie onder de producenten wordt evenwel gewerkt. De Russische vice-premier Jevgeni Gajdar kondigde gisteren op een persconferentie aan dat nog in 1992 een kwart van de Sovjet-staatsbedrijven zal worden geprivatiseerd, een operatie waaraan de Russische regering overigens een vette 92 miljard roebel denkt over te houden.

Uit de provincie komen inmiddels aanwijzingen dat lokale functionarissen proberen Jeltsins drastische maatregelen te verzachten - geheel conform de oude Russische wijsheid dat Moskous macht ophoudt bij de ringweg om de Russische hoofdstad. Zo kondigen de autoriteiten in het Siberische Magadan aan dat zij de broodprijs op het oude niveau zullen handhaven, en aan de verliesgevende bakkerijen ter plaatse 250.000 roebel uit de gemeentekas ter beschikking stellen.

Een acuut probleem voor alle overheden in Rusland is dat, waar in de privésfeer geweldige hoeveelheden roebels boven de markt hangen, er in de publieke sector een tekort aan bankbiljetten is ontstaan, ondanks de drukke activiteiten van de geldpers in de laatste jaren. Voorzitter Georgi Matjoechin van de centrale bank van Rusland schat het tekort op twaalf miljard roebel, en bepleit de aanmaak op grote schaal van cheques en biljetten van duizend roebel. Nog geen week geleden was net tot de introductie van 500-roebelbiljetten besloten.

Het tekort aan bankbiljetten heeft de regering van de Oekraïne ertoe gebracht de nog maar enkele dagen geleden gemaakte afspraken over een monetaire unie tussen de voormalige Sovjet-republieken nu al de rug toe te keren. “Die roebelunie is een fictie”, zei de Oekraïense president Leonid Kravtsjoek gisteren op de top in Minsk. In Kiev is men boos omdat Moskou, de enige plaats waar roebelpersen staan, doof is gebleven voor Oekraïense verzoeken om veel nieuwe biljetten te sturen. De Oekraïense regering vreest zijn ambtenaren niet meer te kunnen betalen, maar de Russische regering zit zelf krap bij kas, en kennelijk was het hemd nader dan de rok.

Als tegenmaatregel heeft men in Kiev nu besloten de roebel zo snel mogelijk af te schaffen als betaalmiddel in de Oekraïne. Als begin van deze monetaire afscheiding zijn gisteren al de eerste nieuwe coupons in Kiev op straat verschenen. Ze lijken op de bonnen van de voedseldistributie, maar vervangen geld en zijn ook overdraagbaar. Je mag er alleen mee betalen als je een ingezetene bent van de Oekraïne, en voor voedsel zijn ze het enige wettige betaalmiddel. Op deze manier hopen de autoriteiten van de Oekraïne, waar de lonen lager zijn dan in Rusland en de voedselsituatie tot nu toe beter, te voorkomen dat hun republiek straks wordt overspoeld met kooplustige en hongerige Russen.

Gewelddadigheden of demonstraties van boze burgers zoals vorige week in St. Petersburg zijn tot nu toe uitgebleven in Moskou. Alles is rustig, opvallend rustig zelfs. In de straten van de Russische hoofdstad, waar anders duizendkoppige, nerveuze menigten de winkels afstroopten op zoek naar iets koopbaars en bruikbaars, is het nu ontspannen flaneren. Op de stations van Moskou, waar men tot voor kort de provincialen bepakt en bezakt zag vertrekken uit het hoofdstedelijk inkoopparadijs, is nu de omgekeerde beweging zichtbaar: met tassen en pakken beladen provincialen komen in de hoofdstad aan om bij familie of kennissen het nieuwe jaar te begroeten en nemen meteen alle benodigdheden vor het feest mee.

“Iedereen zit thuis, drinkt en kijkt televisie”, vat een inwoonster van Moskou de stemming dezer dagen samen. “En ook gek: niemand durft zichzelf voor vanavond nog ergens uit te nodigen, want niemand heeft nog wat in huis”. Het zijn wonderlijke tijden.