Meeslepende en theatrale verhalen over Ko van Dijk

Ander podium, dinsdag, Radio 4, 22.30-24.00u.

Ze kunnen over Ko van Dijk vertellen wat ze willen, de vrienden, collega's en ooggetuigen die vanavond in het NCRV-programma Ander podium over hem aan het woord komen. Natuurlijk, de verhalen over hem zijn schilderachtig en theatraal, en meeslepend genoeg. Niemand die op zijn tijdgenoten zoveel indruk heeft gemaakt als hij. Maar het mooiste blijft toch zijn eigen stem, orgelend als hij alle registers opentrok en de omgeving hem opzweepte, klein en kwetsbaar daarentegen als hij zichzelf tot het uiterste inhield. Naarmate hij ouder werd, bedwong hij die bulderbas en liet hij stiltes vallen. Niemand die toen zulke sprekende stiltes kon laten vallen als hij.

Ko van Dijk zou nu 75 zijn geweest, maar hij stierf al in 1978, op 61-jarige leeftijd. Kort voor zijn onverwachte dood maakte Tony van Verre een serie vraaggesprekken met de acteur, die zichzelf op dat moment weer nieuwe moed moest inblazen na het mislukken van zijn zesde huwelijk. “Ik heb altijd gretig in het leven gestaan, dàt woord is het”, zei hij daarin. Met die tomeloze gretigheid had hij zich altijd op zijn leven en zijn werk geworpen. Hij sprak laatdunkend over acteurs die op het toneel de indruk wekten dat de soep niet zo heet wordt gegeten. “Maar dat is niet wáár”, riep hij, “de soep wordt juist gewèldig heet gegeten!”

Coen Verbraak laat in het radioportret over Ko van Dijk, tussen de herinneringen door, fragmenten horen uit die gesprekken met Tony van Verre en maakte tevens gebruik van geluidsbanden die bewaard zijn gebleven. Zoals van de comedyserie Koek en ei uit 1960, waarin Van Dijk een hoogst komische karikatuur van zichzelf speelde. Maar ook van De dood van een handelsreiziger (1966), waarin hij met een koppig soort oerkracht naar adem hapt, en van het onvergetelijke Mooi weer vandaag (1971), waarin Paul Steenbergen en hij als twee Haagse heertjes een tere illusie in stand trachten te houden. Zelden is in Nederland mooier toneelgespeeld als in die voorstelling; wat een schande dat de videoband volgens de KRO nu niet meer geschikt voor uitzending is.

Het zijn die korte fragmenten die doen beseffen dat iemand als Ko van Dijk op dit moment in het Nederlandse toneel niet bestaat. Niet alleen iemand over wie zoveel verhalen kunnen worden verteld, maar ook een acteur die - in zijn laatste jaren - steeds zuiverder ging spelen, steeds dichter bij de kern.