Zuidpool: broederliefde tussen pandabeer en pinguïn

Antartica, A Presence on the ice, Ned.3 19.00-20.00u.

“We rookten al pratend een pijpje bij het vuur”, schreef de Zuidpoolonderzoeker Robert Falcon Scott onder barre weersomstandigheden in zijn logboek. Sindsdien zijn tachtig jaar verstreken en is de aandacht voor Antarctica, het koudste en droogste continent ter wereld, nog niet verflauwd. Integendeel, die belangstelling is juist de laatste tijd sterk toegenomen en dat heeft alles te maken met het spanningsveld tussen enerzijds een beweging, onder aanvoering van Greenpeace, die dit afgelegen en nog betrekkelijk maagdelijke oord optimale bescherming wil geven en anderzijds krachten die erop uit zijn de rijkdom aan delfstoffen onder het ijs te exploiteren.

Wie hierover (bijna) up to date geïnformeerd wil worden, kan vanavond terecht bij de documentaire Antartica: A Presence on the ice, die zowel heden als verleden van Zuidpoolland in beeld brengt. En de toekomst? Die ziet er opeens wat zonniger uit sinds de Verenigde Staten begin oktober alsnog een overeenkomst tekenden die de winning van mineralen in Antarctica voor vijftig jaar verbiedt. Dat was een aangename verrassing. Een paar maanden eerder, 22 juni in Madrid, lag Amerika als enige onderhandelingspartner nog dwars en moest om die reden een plechtige bijeenkomst op de dertigste verjaardag van het Antarctica-verdrag halsoverkop worden afgelast.

Jammer genoeg kon de jongste ommezwaai van de VS niet meer in de documentaire mee, maar verder valt er weinig op aan te merken. We zien - dat kan natuurlijk niet missen - veel pinguïns en zeehonden, maar ook vormen van vervuiling die het kwetsbare ecosysteem ook bij afwezigheid van boortorens te verwerken krijgt. Aan de randen van het gebied, zo groot als de VS en Mexico samen, banjeren tegenwoordig al heel wat toeristen rond, die de dierenwereld al fotograferend verstoren. Chilenen stichtten er zelfs een kleine kolonie, compleet met kinderrijke gezinnen, terwijl Poolse onderzoekers een broeikas bouwden voor de teelt van groenten en bessen. Ook Chinezen streken op Antarctica neer en plaatsten een bord waarop een pandabeertje, symbool van de natuurbescherming, zich broederlijk met een pinguïn verenigt. Maar door de komst van de Chinezen moest wel een kolonie zee-olifanten het veld ruimen.

Greenpeace bezocht verscheidene nederzettingen en voegde er zelf een miniatuurbasis aan toe. Deze organisatie, die juist de laatste tijd als "multinational' van de milieubeweging kritiek opriep, maar tegelijk over een geweldige goodwill beschikt, wil Antarctica tot wereldnatuurpark verheffen, een streven waar de makers van de documentaire zich duidelijk bij aansluiten. Hopelijk gebeurt het ook binnen afzienbare tijd; de kans daarop is in elk geval toegenomen nu Amerika, als de tekenen niet bedriegen, zijn verzet heeft opgegeven.