ITALIË

Italië op maandag door Marjon van Royen 211 blz., Nijgh & Van Ditmar 1991, f 34,90 ISBN 90 388 6571 6

Italië is het land van mafia en corrupte politici, het is het land van wijdvertakte clientèle-systemen, van tegenstellingen tussen noord en zuid, van gebrekkige openbare dienstverlening, van vervuilde stranden, van opkomende vreemdelingenhaat, van mediatycoons als Berlusconi. Althans, dat valt dagelijks in de krant te lezen. En inderdaad: de kranten hebben gelijk, zo blijkt uit Italië op maandag van Marjon van Royen. Het boek heeft gelukkig meer te bieden dan bevestiging alleen. Het is geschreven met veel sfeer, gevoel en persoonlijkheid.

Vanaf 1982 tot 1990 was Marjon van Royen correspondent in Italië voor onder meer de GPD-bladen en de Vara. Ze woonde in een oude volkswijk in Rome, ""zo'n buurt met druipende was boven de straat en parende katten in het portiek'. Rode draad in haar boek is de wirwar van kongsies, geheime loges, complotten, doofpotten en manipulaties. ""Italië is een bananenrepubliek met het gezicht van een democratie,' zo verklaart een terzakekundige. En ook hij is er van overtuigd dat er in Italië achter de officiële overheid een andere overheid schuilgaat, een onzichtbare machtsgroep met vertakkingen in de hele maatschappij. Als een van de leiders wordt wel gewezen op de christen-democraat Andreotti, "de Beëlzebub van de Italiaanse politiek', de man tegen wie maar liefst twintig (vruchteloze) parlementaire enquêtes zijn gevoerd.

Maar ook plaatselijke leiders zijn ongrijpbaar, zo bewijst Van Royen in verhaal over het dorpje Laviano bij Napels. In 1980 werd het door een zware aardbeving getroffen. Vele jaren later ligt het dorpje nog altijd in puin, en de bevolking huist onveranderd in de houten noodbarakken. Ieder spoor ontbreekt van het geld dat de streek kreeg voor de wederopbouw - een bedrag ""dat tien keer zo groot is als al onze Deltawerken hebben gekost,' aldus Van Royen.

Aan het hoofd van Laviano stond burgemeester Torsiello, een plattelandspotentaat met twaalf processen aan zijn broek. Hij slaagde erin de verkiezingen te winnen door middel van dreigementen, intimidaties, en vooral zijn eigen lijfelijke aanwezigheid bij het stemlokaal waar hij kiezers behoedde voor "verkeerd stemmen', zoals hij het uitdrukte.

Wat overblijft na lezing van Italië op maandag is een gevoel van verbazing. Hoe is het mogelijk, vraag je je af, dat een land met een in onze ogen zo ondoorzichtig staatssysteem zich heeft ontwikkeld tot een van de rijkste landen in Europa? Van Royen suggereert dat het ligt aan de stabiliteit van dat systeem: ondanks alle crises is al veertig jaar lang een kleine, eensgezinde elite aan de macht. En aan het feit dat de meerderheid der bevolking zich heeft aangepast, en precies weet welke bronnen (vrienden, connecties, een politieke partij) gebruikt moeten worden aangeboord om iets te bereiken.

In Italië is sprake van een "ander' model van economische verdeling, gebaseerd (in onze ogen alweer) op "omkoperij' en "vriendjespolitiek', maar even vanzelfsprekend als het onze. Vandaar de ergernis die Van Royen nog al eens opwekt als ze de corruptie aan de orde stelt. Vandaar het antwoord van een verontwaardigde Italiaanse politicus: ""Dacht u nou echt dat al die dijken bij u in Holland zonder steekpenningen zijn gebouwd?'