Hollands Dagboek: ATE DE JONG

Ate de Jong (38) volgde een opleiding aan de Filmakademie in Amsterdam. Hij was regisseur van zes speelfilms, waaronder Een vlucht regenwulpen ('81), Brandende liefde ('83) en In de schaduw van de overwinning ('86). De Jong woont en werkt nu ruim vijf jaar in Amerika, waar hij onder meer een aflevering van Miami Vice en de speelfilm Highway to Hell regisseerde. Kortgeleden kwam zijn film Drop Dead Fred uit. De Jong heeft twee dochters, Mea (3 jaar) en Loïs (één jaar).

Donderdag 19 december

Een fax uit Australië ratelt binnen met de top 20 best bezochte films van de vorige week. Drop Dead Fred staat opnieuw nummer één. Oud nieuws, maar nog steeds leuk. Bijna net zo leuk als het succes in het plaatsje Papatoetoe in Nieuw-Zeeland. Nummer 15 op de lijst vermeldt "Highway to Hell'. Het is mijn eerste Amerikaanse speelfilm die tot nu toe alleen maar stof verzameld heeft. Highway to Hell is hals over kop in Australië uitgebracht, meedeinend op de golven van het succes van Drop Dead Fred. Het is een bastaard geworden, maar mijn liefde voor deze verloren zoon is nooit verdwenen.

's Middags heb ik een afspraak met producenten die ik niet ken. Ze lijken pure mafia; gouden kettingen, dikke buiken en te ver openstaande blouses. Ze hebben een half miljoen dollar en willen daarvoor een spannende, sexy film; ""Silence of the Lambs met een vleugje Deep Throat''. ""Een half miljoen is mijn salaris'', zeg ik zonder al te veel ironie en hoop daarmee het pleit te beslechten. De producenten hebben echter een troef. Ik word voorgesteld aan Jessica Hahn. Nog niet zo lang geleden luidde ze de val in van tv-evangelist Jim Baker. Vervolgens poseerde ze voor Playboy. Ze "doet' nu het tv-talkshow-circuit. En ze is een cult ster aan het worden in B-films. Schaamteloos geniet ik van dit super Amerikaanse fenomeen.

's Avonds naar twee kerstfeesten. Wie niet van party's houdt zal niet zo snel carrière maken in Hollywood. Telefoneren, autorijden, party's, roddelen en een olifantshuid zijn minstens zo belangrijk als talent, integriteit en doorzettingsvermogen.

Vrijdag

Driemaal per week 's ochtends vroeg "on the couch'. Helpt psycho-analyse? Wie weet. Ik ben in ieder geval minder aardig geworden, omdat mijn aardigheid misplaatste bangigheid was. Verder belemmert de analyse mijn creativiteit niet, maar bevordert haar tot nu toe evenmin.

De kriebels beginnen. Op weg naar mijn advocaat denk ik: "De eerste avondvoorstelling in Nederland begint nu.' Op weg naar mijn agent: "Het NOS-Laat-interview wordt nu uitgezonden.' Op weg naar het vliegveld: "Nu is de tweede avondvoorstelling afgelopen. Zouden er veel mensen geweest zijn? Zouden ze gelachen hebben? Of gehuild?'

In het vliegtuig liggen Nederlandse kranten. Ik zie een kleurenfoto van mezelf op de voorpagina van De Telegraaf. Een interview binnenin. Tijdens de vlucht hebben we last van heftige turbulentie. Om me heen beginnen mensen te bidden, anderen omarmen elkaar innig. Ik kan niets beters verzinnen dan naar mijn foto in de krant te staren.

Zaterdag

De eerste paar winteruren zijn voor mijn dochters. Hoewel ik ze met Sinterklaas nog gezien heb, zijn ze toch alweer veranderd. Mea vloekt voor het eerst. En Loïs zingt Jingle Bells op de melodie van Sinterklaas Kapoentje. Als ik van hun moeders huis naar mijn huis loop passeer ik bioscoop Alfa. Ik durf niet naar binnen. In de vitrine is de Amerikaanse vlag weggehaald waardoor het geheel er kaal en onaantrekkelijk uitziet. Meteen bellen zodra ik thuis ben.

Ik was vandaag teruggekomen om in het tv-programma van Tineke te verschijnen samen met mijn moeder. Mijn moeder figureert in Drop Dead Fred. Ik heb haar tijdens de opnamen naar Amerika laten overvliegen om haar onder twintig liter gele verf te laten gooien. De eerste echte lach in de film. Maar de Tineke-redactie vond mijn optreden bij Sonja een paar weken geleden te prominent. Ik vind het niet erg. Mijn moeder wel, vooral voor mijn zussen die haar en masse naar de studio zouden brengen, en dan in de zaal zouden gaan zitten om te zwaaien naar hun Zeeuws-Vlaamse achterban. Eén zus wou zelfs een kwade brief naar Tineke sturen.

's Avonds heeft het programma Preview een item over Drop Dead Fred met fragmenten en hoofdrolspeler Rik Mayall. De presentator noemt de film onder andere "geen meesterwerk'. Ik zit meteen op de kast, ik kan niet tegen kritiek. Al jaren lees ik geen kritieken meer over mijn films. Ik combineer het nuttige met het aangename en verlaat terstond de kamer om mijn jongste dochter naar bed te brengen. Mijn oudste dochter verslaat mij en haar moeder met Memory. Ik kan ook niet goed tegen mijn verlies. Maar nu ben ik trots.

Zondag

Iets na drie uur 's nachts klaar wakker; jet-lag. Uiteindelijk na flink veel CNN en MTV, sta ik maar op en maak een wandeling door nachtelijk, regenachtig Amsterdam. Ik loop naar Alfa en zie dat de Amerikaanse vlag weer in de vitrine hangt. Een van de raarste neveneffecten van jet-lag is dat je (ik?) op vreemde momenten zonder aanwijsbare reden een erectie krijgt. Ik vermeld dit verschijnsel tijdens Ophef & Vertier, een life VARA-radio-uitzending waar ik te gast ben. Kort daarop moeten we de zaal verlaten; bommelding. Als het aan mij lag waren we blijven zitten. Buiten suggereer ik de programmamakers vanuit de radiowagen door te gaan met de uitzending. Een paar gasten zoals Willem Breuker en Henk Hofland zijn al weg, met de overgeblevenen gaat het verder tot de politie arriveert en ons wegstuurt. Radiojournalistiek vind ik eigenlijk veel boeiender dan film; niet zo glamoureus, maar wel gepassioneerder.

's Avonds, na het naar bed brengen van de kinderen, loop ik weer langs Alfa. Heb nog steeds niet de moed om naar binnen te gaan.

Maandag

Met de kinderen naar de Kinkermarkt om inkopen te doen voor het kerstdiner. Wat zijn film, publiciteit, succes en roem ver weg als je zes keer achter elkaar hoort: ""Mag het ietsje meer zijn?'' Ik hou veel van Nederland, maar niet van de vaderlandse verkleiningen: een onsje, pondje, guldentje, plakje worstje, handje, schoentje, hoestje, filmpje.

Pas 's middags bel ik om de recettes te horen van het afgelopen weekend. Het bezoek bij alle films valt tegen. Drop Dead Fred lijkt op de vijfde of zesde plaats te staan na onder meer Hot Shots en de Addams Family. Een dikke achtduizend gulden in Alfa. Dit komt neer op ongeveer zestig bezoekers per voorstelling. Landelijk is het gemiddelde natuurlijk lager. Amsterdam ligt net boven het Amerikaanse gemiddelde. Maar in Amerika waren er meer voorstellingen per dag en 933 bioscopen. Daar hadden we 3,6 miljoen dollar in ons eerste weekend. Australië, Nieuw-Zeeland en Engeland hebben allemaal hogere gemiddelden.

Loïs speelt met de krant. ""Papa, papa!'' roept ze en wijst naar een foto. Het interview met me staat afgedrukt in De Volkskrant. Ik verbaas me hoe verschillend de interviews in de Telegraaf en de Volkskrant zijn. Het Telegraaf-artikel is een vrolijk "hoera'-stuk; het Volkskrant-artikel een ingetogen "niet-te-vroeg-juichen'-stuk.

Omdat ik druk bezig ben krokodil te spelen voor mijn twee dochters, vergeten we te kijken naar Veronica's Film & Video. 's Avonds, als ik langs Alfa naar huis loop, staren een paar late klanten voor de kassa zo langdurig naar me, dat ik niet naar binnen durf te gaan, en snel doorloop.

Dinsdag

Maandag wasdag, woensdag gehaktdag, dinsdag aanbiedingendag. Mijn Hollywood-agent belt me uit bed. De mafiajongens willen mijn "quote' betalen. Hij moet er nog meer om lachen dan ik. Beleefd zullen we het aanbod afwijzen. Hij heeft ook een andere aanbieding. Een bedrijf met Australische financiering wil mij als regisseur. Ik ken de eigenaar van het bedrijf. Zeker een aardige man, en ook wat de Amerikanen noemen een "hustler'. Volgens mij wordt het niks. Bovendien wil ik geen pure exploitation-films maken, niet omdat ik me er te goed voor voel, maar juist omdat ik er gewoon niet goed in ben. In de loop van de dag word ik ook gepolst voor een Nederlandse produktie. Natuurlijk beloof ik met de producent te praten, maar ik weet nu al dat ik het niet zal doen. Het liefst zou ik hier alles met naam en toenaam noemen; discreet ben ik nooit geweest, maar openhartigheid is niet altijd een deugd en meestal geen verdienste.

Hoewel ik geen recensies lees, weet ik wel wat er in grote lijnen geschreven is. De Nederlandse pers heeft veel positiever gereageerd dan ik verwacht had. Natuurlijk vind ik dat prettig. Want hoewel het succes van Drop Dead Fred in Nederland tamelijk onbelangrijk is voor mijn carrière in Hollywood, raakt het me persoonlijk wel. Ik wil graag de profeet zijn die in eigen land geëerd wordt. Ik ben echter niet tevreden over mezelf. Ik vind dat de publiciteit te veel een personality-show geworden is. Mensen gaan niet naar de bioscoop omdat ze horen of lezen dat een Zeeuws-Vlaamse polderboy het maakt in glamour-city Hollywood. Ik ben ijdel genoeg om publiciteit leuk te vinden, maar het accent had meer op de film en minder op mijn verdiensten moeten liggen.

's Avonds laat loop ik langs Alfa. De bedrijfsleider sluit net de voordeur.

Woensdag 25 december

Met Mea reis ik naar mijn moeder in Zeeuws-Vlaanderen. Op elk station zien we posters hangen van Drop Dead Fred. We maken polaroids vanuit de trein. Op de veerpont over de Schelde word ik aangesproken door wildvreemden die de film fantastisch vinden, maar duidelijk alleen clips op tv gezien hebben.

Een trip naar Zeeuws-Vlaanderen is altijd een emotionele aderlating. Ik ben er geboren en getogen, maar kan er niet meer aarden. Mijn beste herinneringen, fietsen door de kraakheldere polders, liggen er opgeslagen, maar nu verkies ik de freeways en de smog van LA.

Mijn jongste zus heeft verschillende interviews op tape. Ik zie mezelf bij Sonja en Film & Video. Ik vind mezelf er ouder, volwassener en rustiger uitzien dan ik vermoed had. En ook minder grappig, minder alert en minder interessant. Ik moet tot verbijstering van mijn familie steeds lachen om de vertoonde filmfragmenten. Ze vergeten dat ik Drop Dead Fred al zeven maanden niet meer gezien heb.

Mea en ik slapen samen in het logeerbed. Omdat ik nog steeds last heb van jet-lag, ga ik ook vroeg slapen. Mea is erg onrustig. Ze droomt van de grote boze wolf die haar gevangen heeft en haar wil opeten. Als ze wat rustiger is, droom ik dat ik eindelijk Alfa binnenloop. Eenmaal binnen verplaatst de bioscoop zich naar Papatoetoe, Nieuw-Zeeland. De bezoekers kijken in plaats van naar het witte doek naar mij en II Korintiërs 6 : 2 dringt zich onstuitbaar in mijn gedachten: ""Zie, nu is het de welaangename tijd. Zie, nu is het de dag van het heil.'' Ik word wakker en hoor beneden mijn moeder de ontbijtborden voor morgenochtend alvast klaarzetten. Ik zie op de wekker hoe laat het is. De tweede avondvoorstelling van Drop Dead is net begonnen. De verf is net over mijn moeder gegooid. Zouden de mensen gelachen hebben?