Holland voor regisseur Agresti negatieve inspiratiebron

Everyone Wants to Help Ernst. Zondag, Ned.2, 20.42-22.12u.

Het zal wel toeval zijn dat op dezelfde avond dat twee van de zeldzame kassuccessen uit de recente Nederlandse speelfilmproduktie (De avonden en Theo & Thea en de ontmaskering van het Tenenkaasimperium) uitgezonden worden, de VPRO de meeste recente film van Alejandro Agresti in wereldpremière vertoont. Everyone Wants to Help Ernst is niet alleen de eerste Nederlandstalige film van de 27-jarige, in Nederland woonachtige Argentijnse regisseur, die algemeen beschouwd wordt als een van de grootste talenten in onze filmwereld en die een Gouden Kalf won in 1989 voor Secret Wedding. Het is ook een amalgaam van elementen uit Theo & Thea en De avonden, waarvan de zo typisch Hollandse eigenschappen door een Zuidamerikaanse molen gehaald werden.

Arjan Ederveen, de mannelijke helft van Theo & Thea, speelt Ernst, een ongeveer dertigjarige jongeman, die na een mislukte zelfmoord zijn geheugen verliest en opnieuw intrekt bij zijn ouders. De wanhopige en soms kolderieke pogingen van de oudere jongere om zich te onttrekken aan de karikaturale pietluttigheid van zijn ouders (Truus te Selle en Adrian Brine) herinnert aan het lot van Abel en van Frits van Egters. Agresti noemt de in zwart-wit gedraaide televisiefilm “een soort sociologisch portret van Holland, gemaakt met de blik van iemand die zes jaar in dit land woont”. Inderdaad zit de film vol merkwaardige terzijdes over de opvattingen over kunst in Nederland en over een vermeende gebrek aan machismo in de relatie tussen de seksen alhier.

Die observaties van Agresti zijn moeilijk navoelbaar, maar ernstiger is zijn totaal gebrek aan begrip voor het milieu dat hij tracht te schetsen, een soort van katholieke variant op het spruitjesklimaat, weergegeven door een malle pijp van Brine en sullig moedergedrag van Te Selle. Deze bidt tot Maria dat haar jongen een goed katholiek wordt en geen communist; alleen al in dat opzicht staat de warrige visie van Agresti dichter bij de Argentijnse realiteit dan bij de zo paradoxale Hollandse benepenheid die Reve herkenbaar schilderde. Als men de vormgeving in zwart-wit van Everyone Wants to Help Ernst vergelijkt met die in de een week eerder uitgezonden televisiebewerking van Werther Nieland, dan wordt duidelijk dat Agresti ver van huis is.

De visioenen, als in een droom associatief met elkaar verbonden, zijn schitterend gefotografeerd door Agresti's cameraman Nestor Sanz, maar er valt nauwelijks enige structuur in te herkennen. De scènes worden aan elkaar gemetseld door bijna onophoudelijk weerklinkende, zware muziek van een anonieme componist, terwijl Agresti ook herhaaldelijk zijn toevlucht neemt tot flauwe montagegrapjes, versnelde opnamen en achterstevoren gedraaide beeldsequenties.

Na de relatief strakke vormgeving van zijn in Argentinië gedraaide films, herhaalt Agresti nu de gratuite en barokke visuele rijkdom van Luba, een even briljante als ongedisciplineerde orgie, die zich slechts in naam in Rotterdam afspeelde. Ook al is Ederveen als Ernst een figuur met een blanco geheugen, die net als de hoofdpersoon uit Secret Wedding langzaam greep probeert te krijgen op een vergeten verleden, de film tracht toch iets te vertellen over een subjectief waargenomen Nederland, al was het maar in de ironische acteerstijl. Die vloekt met de absurde en zwaar gestileerde vormgeving op wide screen-formaat, ook al geen voor de hand liggende keuze voor een televisiefilm.

De informatie dat Everyone Wants to Help Ernst het eerste deel is uit een drieluik van Agresti over zijn nieuwe vaderland (de openingsfilm van het Filmfestival Rotterdam, Modern Crimes, moet het tweede worden) stemt weinig optimistisch. Holland vormt voor Agresti op zijn best een negatieve inspiratiebron, waar hij bovendien geen kaas van heeft gegeten. Men krijgt bijna medelijden met de acteurs, met name met Ederveen die vergeefs tracht het plezier tussen de schuifdeuren uit zijn Theo & Thea-periode aan deze zo totaal tegengestelde filmstijl aan te passen. Moge Agresti snel weer een film in Argentinië maken.