USSR is opgeheven; Sovjet-president draagt macht over

MOSKOU, 27 DEC. De Unie van Socialistische Sovjet Republieken bestaat niet meer. De Opperste Sovjet, het laatste nog functionerende orgaan van de Sovjet-Unie, heeft zich gisteren ontbonden. Michail Gorbatsjov is woensdag afgetreden als president van de Sovjet-Unie. Hij droeg de macht over aan het nieuwe Gemenebest van Onafhankelijke Staten en de controle over de kernwapens aan de Russische president Jeltsin.

Direct na de twaalf minuten durende televisietoespraak waarin Gorbatsjov zijn aftreden bekendmaakte, werd de rode Sovjet-vlag op het Kremlin gestreken en vervangen door het wit-blauw-rode dundoek van de Russische republiek, de erfopvolgster van de Sovjet-Unie. Rusland heeft de zetel van de Sovjet-Unie in de Veiligheidsraad ingenomen.

In zijn toespraak somde Gorbatsjov de successen op tijdens de zeven jaar van zijn bewind. Hij stelde met enige trots dat hij nooit “een tsaar” was geworden en dat hij het “totalitaire systeem” had ontmanteld. “De samenleving kreeg vrijheid, bevrijdde zichzelf politiek en geestelijk. Dat is de belangrijkste prestatie”, aldus Gorbatsjov.

Hij zei dat de poging tot staatsgreep in augustus “de algemene crisis” inleidde die op zijn beurt “de insteenstorting van de staat” tot gevolg had gehad. “Ik verlaat mijn post met grote zorgen, maar ook met vertrouwen” in de nieuwe leiders van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten. Hij noemde de Russische president Boris Jeltsin niet met name.

Gorbatsjov bedankte “degenen die in goede wil met mij zijn geweest” en zei dat “vroeg of laat onze gezamenlijke pogingen vrucht zullen dragen”. “Ik wens u allen het beste”, zo besloot Gorbatsjov zijn laatste toespraak als president.

Direct na de toespraak droeg hij het commando over het Sovjet-kernwapenarsenaal over aan de Russische president Boris Jeltsin. Terwijl op het dak van het Kremlin de rode vlag werd gestreken tekende hij het decreet van zijn aftreden. Jeltsin stelde eerder woensdag in een toespraak in het Russische parlement het Westen gerust wat de controle over de kernwapens betreft. Hij zei dat hij als enige de vinger aan de knop heeft.

Pag.5:

Jeltsin: we zijn pessimisme van laatste jaren beu

Voor het gebruik van kernwapens heeft hij echter de toestemming nodig van de presidenten van de andere kernmogendheden in de voormalige Sovjet-Unie - de Oekraïne, Wit-Rusland en Kazachstan - en van minister van defensie Sjaposjnikov, de voorlopige bevelhebber van de strijdkrachten. Jeltsin maakte ook bekend dat Rusland alle militaire eenheden die als Sovjet-troepen naar Georgië en Nagorny-Karabach zijn gestuurd, terugroept.

De Russische president liet zich vol vertrouwen uit over de toekomst van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten. “Het Gemenebest ziet zich geplaatst voor vele problemen. Voor ons ligt een zeer moeilijk jaar, maar zonder het Gemenebest zou het nog moeilijker zijn.” Vóór Gorbatsjovs toespraak bespraken hij en Jeltsin de modaliteiten van de overdracht van de macht en de materiële toekomst van Gorbatsjov. De afgetreden president behoudt een maandpensioen van 4000 roebel (40 dollar, tien maal het gemiddeld maandsalaris), twee limousines, een flat, een datsja en twintig lijfwachten.

Jeltsin herhaalde zijn geruststelling aan het adres van het Westen in een vraaggesprek met het televisiestation CNN, waarin hij tevens uiting gaf aan zijn frustraties ten aanzien van de economische en humanitaire hulp van het Westen. “Er is veel gepraat over dat onderwerp, maar er is weinig gebeurd, afgezien van een paar vliegtuigen uit de Verenigde Staten.” Jeltsin noemde de prijsliberalisering van 2 januari zijn belangrijkste prioriteit. Hij erkende dat er grote economische problemen zijn, maar hij uitte zich vol vertrouwen over de mogelijkheid van een economisch herstel: “We zijn doodziek van het pessimisme van de laatste jaren.”

Gorbatsjov kondigde gisteren aan twee weken vakantie te nemen en zich daarna weer met de politiek bezig te willen houden. Hij zag er gisteren uitgerust en opgeruimd uit. “Ik heb grote plannen. Mijn rol verandert, maar ik verlaat het politieke toneel niet”, aldus Gorbatsjov. Voorlopig leidt hij een naar hem genoemde stichting voor sociaal-politiek onderzoek.

De ministers van defensie van de lidstaten van het Gemenebest kwamen gisteren in Moskou bijeen om te praten over de toekomst van de Sovjet-strijdkrachten en over de vraag, wat te doen met de 27.000 tot 30.000 kernwapens. Kazachstan heeft bezwaar aangetekend tegen het ooorspronkelijke plan om de kernwapens in Kazachstan, de Oekraïne en Wit-Rusland te vernietigen en Rusland als enige kernmogendheid over te laten blijven. De Oekraïne en Azerbajdzjan verzetten zich tegen het idee, een substantiële strijdmacht in stand te houden onder een gezamenlijk centraal opperbevel. Daarnaast zijn de Oekraïne en Rusland het niet eens over de verdeling van de Zwarte Zee-vloot. De Oekraïne wil die in zijn geheel overnemen. De ministers praten maandag in Minsk verder over deze problemen.

In de Oekraïne is verzet aangetekend tegen de manier waarop Rusland algemeen wordt gezien als erfopvolgster van de oude Sovjet-Unie. De perswoordvoerder van president Kravtsjoek zei gisteren dat alle republieken het erover eens zijn dat Rusland de Sovjet-zetel in de Veiligheidsraad inneemt. “Maar dat betekent niet dat Rusland de erfgenaam is van de Sovjet-Unie. Er bestaat geen centrum in Moskou meer.”