Schitterend gespeeld Verdi-concert klinkt als diep gevoeld credo

Concert: Eurovisie Kerstmatinee door het Kon. Concertgebouworkest en het Groot Omroepkoor o.l.v. Riccardo Chailly. Programma: G. Verdi: Strijkkwartet en Quattro pezzi sacri. Gehoord-gezien: 25-12 Concertgebouw Amsterdam-Avro-tv.

De tragiek van de Eurovisie Kerstmatinee van het Koninklijk Concertgebouworkest is dat - nu er met Verdi's Quattro pezzi sacri eens een werkelijk op het Kerstfeest georiënteerd programma werd gespeeld - de belangstelling daarvoor tot een minimum is ingezakt. De kaartjes konden in Amsterdam aanvankelijk slechts met de grootste moeite worden verkocht. En voor de Eurovisie-uitzending toonden deze keer alleen Zwitserland en IJsland interesse. Verder kon de Avro zelfs voor vertoning op een latere datum de tv-band niet slijten aan andere landen. De Amsterdam-promotie voor en tijdens de uitzending, waarbij een kop van Verdi overal in de stad opdook, op een vip-rondvaartboot door de grachten voer en tenslotte in het Concertgebouw rust vond tussen de kerstbomen, was daarom extra potsierlijk.

Het probleem met het Kerstconcert was totnutoe dat de programmering eigenlijk nooit iets met Kerstmis had te maken. Alleen de serie Mahler-symfonieën was destijds een echt verstandige keuze, zeker achteraf gezien. Dat lag niet aan het karakter van zulk soort muziek op zo'n Kerstdag. Maar hierdoor werd tenminste ook voor het nageslacht een beeld vastgelegd van een onder leiding van Bernard Haitink tot bijzondere hoogte uitgegroeide typisch Amsterdamse muziekcultuur.

Voor het overige was het wisselvallige programma voor een Kerstconcert vaak betekenisloos tot nogal merkwaardig, van een Mozart-vioolconcert en Prokofjevs revolutie- en oorlogsmuziek bij Haitink tot en met de Carmina Burana van Orff, de balletmuziek bij Daphnis et Chloé van Ravel en de Faust-symfonie van Liszt, de afgelopen jaren bij Chailly.

De keuze voor de Quattro pezzi sacri (Vier gewijde stukken) van Verdi was daarom deze keer voorbeeldig, de opmaat met de orkestversie van zijn enige Strijkkwartet zinvol. De slechte verkoopbaarheid van dit concert zal nu gaan leiden tot een herbezinning bij het Concertgebouworkest en de Avro, die de uitzending heeft overgenomen van de NOS. Chailly denkt voor volgend jaar inmiddels alweer aan Mahler: Das klagende lied. Maar als dat zou doorgaan zijn we met dit - op zichzelf fascinerende vroege werk - toch wel definitief af van een passende programmering voor een Kerstconcert. Das klagende Lied gaat over broedermoord en dodelijke weerwraak.

Verstandiger zou het zijn om óf geheel af te zien van de pretentie een Kerstconcert te brengen, óf de kerstprogrammering te richten op typische Kerstmuziek en op religieuze koorwerken en missen, van Bachs Weihnachtsoratorium tot stukken van Berlioz en Messiaen. Wat zou bij voorbeeld het Te deum van Charpentier niet een zinvolle keus zijn voor een Eurovisie Kerstmatinee: de Eurovisie-tune werd immers ontleend aan de prelude van dit werk.

Riccardo Chailly, die zijn officiële aantreden als chef-dirigent van het Concertgebouworkest markeerde met Verdi's Requiem, liet dit schitterend gespeelde Verdi-concert klinken als een diep gevoeld credo. Het Strijkkwartet was vrijwel een overwinning op het onvermijdelijke probleem dat zo'n stuk in een orkestversie met acht bassen, tien celli en nog zo'n veertig violen eigenlijk te volumineus, te log en te traag klinkt. De uitvoering was helder en zeer exact: een meesterproef voor het strijkerscorps.

De Quattro pezzi sacri - met Verdi's laatste muziek, geschreven voor en na de opera Falstaff - kreeg mede dankzij Chailly's bezielende leiding een maximaal vervoerende werking. Het mooie van deze muziek is dat, net als in het Weihnachtsoratorium, de geboorte van Christus, die in het Ave Maria ligt besloten, in het Stabat Mater wordt verbonden met zijn kruisdood, begeleid met muziek die herinnert aan Verdi's Requiem. In het afsluitende Te Deum laudamus verwijzen koper- en slagwerkpassages nog naar Berlioz' Grande Messe des Morts.

Het Groot Omroepkoor zong voortreffelijk en met uiterste zorgvuldigheid, variërend van monumentaal tot gregoriaans fragiel. De Laudi alla Vergine Maria brachten werkelijke ontroering, gewetenloos aan stukken gehoest door het onachtzame Amsterdamse publiek. Zoiets is inderdaad niet geschikt voor export.