"Ik rouw niet. Het verval is met hem begonnen'

MOSKOU, 27 DEC. Veel Moskovieten reageren met een onverschillig schouderophalen op het aftreden van Michail Gorbatsjov en sceptisch en pessimistisch op de definitieve ondergang van de Sovjet-Unie.

“Als ik denk aan het vertrouwen dat we in de eerste jaren in Gorbatsjov hebben gesteld, en aan de opwinding, kan ik wel spugen. Soms vraag ik me af of die man iets waardevols heeft gedaan anders dan onze levens leegroven en anderen de schuld geven”, aldus de wetenschapper Valeri Karpov (42). Velen op straat beschuldigen Gorbatsjov van het vernietigen van oude zekerheden zonder daar iets voor in de plaats te stellen. Ze geven hem de schuld van de weinig glorieuze militaire aftocht uit Afghanistan en Oost-Europa en iedereen neemt hem de economische crisis kwalijk. “Hij moet gaan”, zegt Nina Sjmeleva (45), een zorgelijke Siberische huisvrouw die in Moskou haar zoon zoekt die twee maanden geleden uit het Rode Leger is ontslagen. “Ik rouw niet om hem. Alles is met hem begonnen, de ineenstorting en het verval bedoel ik. We hebben allemaal vreselijk veel spijt van het verstrijken van de tijd waarin de dingen nog beter waren.”

“Ik maak me niet werkelijk zorgen over de kernwapens”, aldus Valeri Karpov. “Maar ik denk dat de mensen zoveel te lijden hebben (onder de voedseltekorten) dat ze de komende maanden wel eens de straat op zouden kunnen gaan om te protesteren. Dat baart me zorgen.”

Nadezjda Andrejeva, een 30-jarige hoogleraar, zegt tevreden te zijn over de vernietiging van de centrale macht, omdat die een einde maakt aan de Russische overheersing van de republieken. “Jarenlang heb ik me schuldig gevoeld omdat ik een Russische ben, en naar andere gebieden ging waar de Russen zich gedragen alsof ze thuis zijn. Nu hebben die volkeren hun vrijheid, en we kunnen er nog steeds heen, nu op basis van gelijkwaardigheid. Ik vind dat heel positief.” Bouwvakker Nikolaj Sorokin vindt echter dat Rusland zijn eigen weg had moeten gaan, zonder Gemenebest. De rijkdommen van Rusland, zegt hij, zijn verspild aan subsidies voor arme republieken in Centraal-Azië en de Kaukasus. “Volgens mij konden we onze economie sparen als we ons hadden afgescheiden. Ik ben bang over wat die zwarten ons aandoen als ze zich aan ons blijven vastklampen.”

Over de toekomst heerst vrijwel overal pessimisme. “De straten zijn niet schoner geworden, de winkels zijn nog steeds leeg. Ik verwacht niets van het toekomstige Rusland”, aldus Viktor Doebov, een vroege veertiger. Michail Sinjagin, een jonge boekverkoper met een kiosk bij een metrostation, ziet het nog somberder in: “Het kan me geen barst schelen. Er zal niets veranderen. Ze hadden Gorbatsjov niet moeten laten aftreden. Hij heeft alles in de war gestuurd, hij moet het ook maar weer in orde brengen.”

De toekomst is voor de meeste Russen duister. “Het is allemaal onvoorspelbaar. Ik probeer mijn eigen toekomst en die van dit land niet met elkaar in verband te brengen”, aldus Dmitri, een journalist die hoopt naar het buitenland te gaan. Dr. Akesej Ivanovitsj, een voorbijganger van 59: “Rusland zit in het duister. Ik ga spoedig met pensioen. Ik maak me eigenlijk niet al te veel zorgen. Op de een of andere manier red ik het wel tot ik doodga.” (Reuter)