Smalspoor

“Afgelopen zomer reed hier ook een stoomtreintje naar het strand, maar dat bleek regelmatig te ontsporen. De rails liggen er nutteloos bij.” Met deze woorden in NRC Handelsblad van woensdag 11 december jongstleden werd een interessant museumproject in Katwijk afgedaan, als een bedreiging voor het duingebied en alsof het project verleden tijd is.

Het smalspoornet dateert uit de jaren '20 en is oorspronkelijk gebruikt voor transporten ten behoeve van de waterwinning. Het rollend materieel en de smalspoorweg horen bij ons culturele erfgoed dat behouden dient te blijven. Voor dit doel is in 1970 de Nederlandse Smalspoorweg Stichting (NSS) opgericht. Vanaf 1972 heeft de stichting jaarlijks rondritten gehouden voor het publiek. De stichting heeft zowel voor de opbouw van haar collectie als voor haar werk in de Katwijkse duinen veel waardering ontvangen van toonaangevende instanties.

De smalspoortrein in de duinen bij Katwijk kent, in verband met het gedrag van de vogels, negen rijdagen per jaar, in de periode 15 juli-15 september. Dat de sporen er nu verlaten bij liggen komt doordat het rijseizoen van 1991 vier maanden geleden beëindigd is. Door de rondritten met de smalspoortrein konden jaarlijks duizenden mensen op een verantwoorde wijze kennisnemen van het duingebied. Hieronder waren vele ouderen en minder-validen die daartoe anders nooit in de gelegenheid waren geweest. Het duingebied is een schitterend gebied, waar zuinig mee om moet worden gesprongen, maar het ligt wel midden in de grootste bevolkingsconcentratie van ons land: de Randstad. In landen als Groot-Brittanië, Duitsland en Oostenrijk worden nu smalspoorlijnen aangelegd in natuurgebieden. Men is er daar van overtuigd geraakt dat het de meest verantwoorde wijze is om grote groepen mensen kennis te laten nemen van dergelijke, vaak kwetsbare, gebieden, zonder dat zij over het gebied uitwaaieren.

Overigens gaat de NSS, daartoe gedwongen, haar activiteiten in het duingebied staken. In het recreatiegebied "Valkenburgse Meer', bij Leiden, worden een museum, het Nationaal Smalspoormuseum, en een nieuwe smalspoorlijn gerealiseerd. Helaas in een landschappelijk minder aantrekkelijk gebied. Het geld wordt, voor een groot deel door overheden, bijeengebracht. Na het beschikbaar komen van de toegezegde gelden kan het Nationaal Smalspoormuseum gerealiseerd worden.