Spagaat in rente

DE RENTETARIEVEN in Duitsland en de Verenigde Staten lopen steeds verder uit elkaar en dat is geen goed teken.

Vorige week verhoogde de Duitse Bundesbank haar belangrijkste rentetarief met een half punt tot 9,75 procent, het hoogste niveau sinds 1945. In de Verenigde Staten verminderde de Federal Reserve Bank de rente met een heel punt, zodat die uitkwam op 3,5 procent, het laagste niveau in 27 jaar. De dollar was het eerste slachtoffer van deze spectaculaire toename van het Duitse-Amerikaanse renteverschil in één etmaal.

De spagaat in de prijs van het geld is een gevolg van de uiteenlopende conjunctuur waarin Duitsland en de VS zich bevinden. Met presidentsverkiezingen over elf maanden is de Fed gezwicht voor de druk om de economie met goedkoper geld aan te zwengelen. De hardnekkigheid van de huidige Amerikaanse recessie kan worden verklaard uit de diepe schulden waarmee consumenten en ondernemingen zich in de jaren tachtig hebben opgezadeld. Het risico is groot dat de renteverlaging een kortstondige euforische injectie aan de economie geeft, maar ook dat de inflatie zal toenemen en duurzaam herstel uitblijft. Het vertrouwen in het economische beleid van president Bush komt dan nog verder onder druk te staan.

IN DUITSLAND wil de Bundesbank met de renteverhoging de naweeën van de Duitse eenwording bestrijden. Oplopende inflatie en hoge looneisen worden met duur geld bestreden. Zo kort na de Europese top in Maastricht, waar de Europese politici hebben besloten tot een onomkeerbaar proces naar één munt, heeft de Bundesbank haar politieke onafhankelijkheid en de prioriteit van prijsstabiliteit nog eens krachtig gedemonstreerd. Nederland, Denemarken, België en Oostenrijk volgden de rentestijging zonder hierop invloed te kunnen uitoefenen. Hier tekent zich al de praktijk van de toekomstige Europese monetaire unie af.

Tussen de situatie in Duitsland en de Verenigde Staten bestaat een belangrijke parallel. In beide landen laat de omvang van het overheidstekort geen ruimte voor een actief begrotingsbeleid. Het Duitse tekort, veroorzaakt door de eenwording, zou snel en drastisch omlaag moeten, maar daartoe zijn de politici onvoldoende in staat. Het Amerikaanse tekort, het gevolg van jarenlange politieke vrijblijvendheid, wordt voor het lopende jaar geraamd op een record van 360 miljard dollar en kan onmogelijk verder worden opgerekt om de economie te stimuleren. Huns ondanks hebben de centrale bankiers die politiek niet rechtstreeks aanspreekbaar zijn, het heft van de economie in handen. Dat is een zorgwekkend signaal en het etaleert politieke machteloosheid.