Roel Adams bewerkte sprookje van Hendrik Ibsen; Dwaze omzwervingen van Peer Gynt

Familievoorstelling: Peer Gynt door RO Theater i.s.m. jeugdtheater Huis aan de Amstel. Tekst: Henrik Ibsen. Bewerking: Roel Adam. Regie: Liesbeth Coltof. Vormgeving: Floor Oskam. Spel: o.a. Paul R. Kooij, Antoinette Jelgersma. Gezien: 22-12, Schouwburg, Rotterdam. Aldaar t-m 30-12, tournee t-m 8-3.

Henrik Ibsen liet zich voor de figuur van Peer Gynt, de kleurrijke en egoïstische vagebond uit zijn gelijknamige toneelstuk, inspireren door een mythische figuur uit Noorse volksverhalen. Het stuk signaleerde een toenemend individualisme in de negentiende eeuw en vormde tevens een stellingname daartegen.

Peer Gynt, een arme dorpsjongen, ontvoert uit zijn dorp een bruid die hij vervolgens laat zitten. In de bossen houdt hij zich schuil voor zijn wraakzuchtige dorpsgenoten. Daar ontsnapt hij ternauwernood aan een huwelijk met de dochter van de trollen koning. Hij maakt haar zwanger en als hij vervolgens zijn grote liefde Solvejg ontmoet staat dit incident hem in de weg. Hij vlucht en zwerft over de wereld als iemand zonder verleden.

Zonder het te beseffen leeft hij echter volgens het motto van de Trollen: “Wees jezelf genoeg”. Zijn verbintenissen zijn vrijblijvend, zijn filosofieën modieus.

We zien hem achtereenvolgens als welgesteld man met een luxejacht, als profeet in een harem, als goeroe in een krankzinnigengesticht en als schipbreukeling die zichzelf nog net weet te redden.

Als oude man komt hij tot het besef dat hij een treffende gelijkenis vertoont met een ui: veel schillen, weinig kern. In een hutje in de bossen waaruit hij ooit wegvluchtte, vindt hij zijn identiteit bij Solvejg die haar hele leven op hem heeft gewacht. “Waar was ik, ik zelf?” vraagt hij haar, en zij antwoordt: “In mijn geloof, hoop en liefde was je.”

Het toneelstuk wordt dikwijls gecombineerd met de romantische muziek die Edvard Grieg op verzoek van Ibsen componeerde. Regisseuse Liesbeth Coltof laat echter popmuziek over het toneel schallen. "Every breath you take' van The Police lijkt Solvejg inderdaad op het lijf geschreven, terwijl "This is a man's world' van James Brown Peer Gynts wereld treffend weergeeft. De Trollen, die eruit zien als rockers, dansen op Brown's "Sex machine'. Colthofs enscenering voor de acteurs van het RO Theater en Huis aan de Amstel heeft het verfrissende karakter van een musical.

Voor een reusachtig achterdoek - een geabstraheerde rotswand met beekje - blijft de toneelvloer overwegend leeg en vrij voor de beweeglijke acteurs. Tribunes aan de zijkanten symboliseren de enge beslotenheid van een dorpsgemeenschap. Naar voren verplaatst vormen zij de bergkam waarover Peer Gynt vlucht. Als de Trollen verschijnen, dan dalen kleurige objecten als op een psychedelisch feestje aan dunne draadjes neer.

Coltoff heeft nadruk gelegd op de figuur van Solvejg, die bij Ibsen alleen aan begin en eind een rol speelt. Zij blijft op het toneel aanwezig als een stille getuige van Peer Gynts dwaze omzwervingen. Op haar gezicht wisselen verbazing, vertedering en afschuw elkaar af. Soms grijpt zij in om Peer Gynt te redden of zijn levensloop om te buigen.

Een wezenlijk andere visie op de rol van de vrouw levert dit niet op. Solvejg is ook hier, net als bij Ibsen, de vrouw die zorgvuldig de kwaliteit bewaakt van het leven van een man die maar wat aan rommelt. Haar lijden is iets actiever, de boodschap is dezelfde: dat het leven in samenhang met een ander waardevoller is dan leven voor jezelf.

Ibsen schreef Peer Gynt in satirische, berijmde verzen. Deze vorm en de vele mythische figuren en absurde gebeurtenissen verwijderen het stuk van het realistisch drama. Roel Adam vertaalde de verzen in Nederlandse spreektaal die door de acteurs theatraal wordt vertolkt. Soms werkt dat komisch, maar wanneer de acteurs ook hun emoties op eenzelfde theatrale wijze dramatiseren dan wordt hun spel te pathetisch en doet het afbreuk aan Ibsens satire. Dat is jammer van een enscenering die voor het overige raak getroffen is en in de aankleding schilderachtig mooi.