Historisch akkoord in Alma-Ata; Elf presidenten heffen USSR op

MOSKOU, 23 DEC. Elf van de twaalf voormalige Sovjet-republieken hebben zaterdag in de Kazachstaanse hoofdstad Alma-Ata de Sovjet-Unie definitief opgeheven en een nieuw "Gemenebest van Onafhankelijke Staten' opgericht.

De staatshoofden en regeringsleiders zullen de nieuwe staatkundige structuur in onderling overleg vanuit Minsk gaan leiden. De meeste internationale taken waarmee de voormalige unie tot nu toe was belast zullen echter door Rusland worden overgenomen.

De elf republieken die het Gemenebest gaan vormen zijn: Rusland (147 miljoen inwoners), Oekraïne (52 miljoen), Oezbekistan (20 miljoen), Kazachstan (17 miljoen), Wit-Rusland (10 miljoen), Azerbajdzjan (7 miljoen), Tadzjikistan (5 miljoen), Kirgizië (4 miljoen), Armenië (3 miljoen), Toerkmenistan (4 miljoen) en Moldavië (eveneens 4 miljoen). Afgezien van de drie Baltische staten Estland, Letland en Litouwen, die zich al eerder hadden afgescheiden, moet alleen Georgië (5 miljoen inwoners), dat zaterdag in Alma-Ata met een "waarnemer' vertegenwoordigd was, nog een beslissing nemen over de vraag of het zich bij het Gemenebest aansluit.

De presidenten van de elf deelnemende republieken hebben zaterdag ingestemd met één opperbevel over de strijdkrachten. De staatshoofden hebben het commando zaterdag officieel uit handen van president Michail Gorbatsjov genomen en in handen gelegd van minister van defensie maarschalk Jevgeni Sjaposjnikov. De politieke verantwoordelijkheid zal berusten bij het collectief der staatshoofden. Gorbatsjov noemde deze formule vorige week “absurd”.

De Oekraïne en Wit-Rusland hebben bovendien verklaard dat ze hun kernwapens op termijn zullen overdragen aan Rusland. Kazachstan heeft daarop een voorbehoud gemaakt. Volgende week maandag worden de onderhandelingen daarover voortgezet.

Rusland neemt ook de zetel van de Sovjet-Unie in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties over. De ambassades van de oude unie zullen eveneens in Russische handen komen. Alle andere republieken zullen hun eigen missies bij de VN en elders moeten opbouwen.

Binnen het Gemenebest zal één “economische ruimte” worden geschapen waar de Russische roebel het centrale betaalmiddel zal blijven. De verschillende deelstaten kunnen niettemin hun eigen munt gaan slaan.

Pag.5:

Geen eigen staatsburgers

Het gemeenschappelijke economische beleid zal gecoördineerd worden door een "raad van staatshoofden' (de presidenten), een "raad van regeringsleiders' (de premiers) en talloze onderraden op deelterreinen. Het gemenebest, dat geen eigen staatsburgers zal hebben omdat alle inwoners de nationaliteit zullen krijgen van de republiek waar ze wonen, zal geen eigen staatshoofd krijgen en ook geen vlag.

De elf hebben daarmee president Gorbatsjov formeel en feitelijk uit zijn functie ontheven. Ze hebben afspraken gemaakt over zijn pensioen en alle andere “voorzieningen”. Wanneer Gorbatsjov zal vertrekken, is nog niet duidelijk. Volgens de presidenten zal hem uit “respect en eer” enige tijd worden gegund, hoewel president Boris Jeltsin van Rusland liet weten dat Gorbatsjov deze stap in de “komende tijd” zal zetten. Gorbatsjov zelf liet via zijn woordvoerder weten de nu gesloten akkoorden eerst nader te willen bestuderen. Gorbatsjov heeft dit weekeinde ook gezegd na zijn aftreden als Sovjet-president niet van plan te zijn de politiek te verlaten. “Welke rol ik zal spelen, zal in de naaste toekomst worden beslist”, aldus Gorbatsjov in een vraaggesprek met het Amerikaanse televisiestation CBS.