Baker verwacht niet dat gemenebest een lang leven heeft

WASHINGTON-BRUSSEL, 23 DEC. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, vreest dat het in Alma-Ata gestichte gemenebest van onafhankelijke staten dat in plaats van de Sovjet-Unie komt, niet lang zal standhouden.

Dat schrijft de Amerikaanse krant New York Times. De algemene indruk die minister Baker tijdens zijn recente bezoek aan de Sovjet-Unie heeft opgedaan wordt door de krant zo omschreven: “Gemenebest of niet, we zullen moeten onderhandelen met soevereine en onafhankelijke staten. In plaats van één minister van buitenlandse zaken, zullen er wellicht twaalf zijn.” De krant haalt een hoge Amerikaanse functionaris aan die zegt dat “het gemenebest niet meer zal zijn dan een akkoord tussen soevereine, onafhankelijke staten. Het is in geen enkel opzicht een unie”. Hoe de strijdkrachten van de voormalige Sovjet-Unie zullen functioneren is nog volstrekt onduidelijk.

Officieel heeft Washington positiever gereageerd op het akkoord van Alma-Ata. Een woordvoerder van het Witte Huis zei: “We feliciteren de voormalige Sovjet-republieken dat ze het eens geworden zijn over een nieuw gemenebest. We hopen dat het akkoord een stabiele en vreedzame basis biedt op grond waarvan de afzonderlijke republieken kunnen werken aan democratie en een markteconomie.”

De Duitse minister van buitenlandse zaken, Hans-Dietrich Genscher, zei bereid te zijn zo snel mogelijk betrekkingen aan te knopen met de nieuwe onafhankelijke republieken. Hij meende dat ze nog voor het einde van dit jaar zouden moeten worden erkend om vervolgens toegelaten te worden tot de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE). De Europese landen eisen van de nieuwe republieken dat ze de internationale afspraken die de Sovjet-Unie heeft gemaakt op het terrein van veiligheid en samenwerking voor hun rekening zullen nemen. De nieuwe republieken moeten verder de regels van de democratie, de mensenrechten en de rechten van minderheden respecteren.

Een woordvoerder in Den Haag zei dat de landen van de EG diplomatieke betrekkingen willen aanknopen met de nieuwe republieken, zodra aan de voorwaarden van de gemeenschap is voldaan. Premier Lubbers verklaarde eerder te verwachten dat de landen van de EG op korte termijn tot erkenning van de nieuwe republieken zullen overgaan. Een erkenning zal met de Verenigde Staten worden gecoördineerd.

Ook de NAVO reageerde positief op de totstandkoming van het gemenebest. “De beslissing van de elf republieken om een gemenebest van onafhankelijke staten te vormen lijkt op basis van de eerste rapporten die beschikbaar zijn een stap in de goede richting”, aldus een woordvoerder van de organisatie. Hij herinnerde aan het feit dat de ministers van buitenlandse zaken er aan hechten dat de kernwapens van de voormalige Sovjet-Unie onder één commando blijven.

De verwachting is dat de erkenning van de nieuwe republieken haar beslag zal krijgen wanneer de elf op 30 december opnieuw in Alma-Ata bijeenkomen om afspraken te maken over de controle over het kernwapenarsenaal van de voormalige Sovjet-Unie. Het Westen hecht er groot belang aan dat deze onder één autoriteit blijven. “Er kan slechts één knop zijn”, aldus de Duitse minister van buitenlandse zaken tegenover Bild am Sonntag.