Akkoord van Alma-Ata

Delen uit het Akkoord van Alma-Ata, dat de presidenten van elf voormalige Sovjet-republieken dit weekeinde in de Kazachstaanse hoofdstad hebben ondertekend.

“De onafhankelijke staten Azerbajdzjan, Armenië, Wit-Rusland, Kazachstan, Kirgizië, Moldavië, Russische Federatie, Tadzjikistan, Toerkmenië, Oezbekistan en de Republiek Oekraïne, terwille van: De opbouw van democratische rechtsstaten, waartussen zich betrekkingen zullen ontwikkelen op basis wederzijdse erkenning en respect voor de staatkundige souvereiniteit en souvereine gelijkwaardigheid; Het onvervreembaar recht op zelfbeschikking, de principes van gelijkheid en niet-inmenging in de binnenlandse aangelegenheden, de afwijzing van geweld en de dreiging daarmee alswel de uitoefening van druk met economische en andere middelen, een vreedzame regeling van conflicten; De inachtneming van de rechten van de mens en burgerlijke vrijheden met inbegrip van de rechten van nationale minderheden; De gewetensvolle vervulling van verplichtingen en andere algemeen aanvaarde principes en standaarden van het internationale recht; Onder erkenning en in achtneming voor de territoriale integriteit van een elk en de onschendbaarheid van bestaande grenzen; In het geloof dat de versterking van de banden van vriendschap, goed nabuurschap en samenwerking tot wederzijds voordeel, welke diepe historische wortels hebben, de fundamentele belangen der naties en de zaak van de vrede en veiligheid dient; In het besef van hun verantwoordelijkheid voor het behoud van de binnenlandse vrede en de harmonie tussen de bevolkingsgroepen; Trouw aan de doeleinden en de principes van de verklaring over de schepping van een Gemenebest van Onafhankelijke Staten (eerder deze maand in Minsk, .); Verklaren het volgende: De samenwerking tussen de leden van het Gemenebest wordt vormgegeven op basis van de gelijkberechtiging met hulp van coördinerende instituties, die op paritaire grondslag zijn samengesteld en actief worden op basis van regels, die het Gemenebest, dat een staat noch een supranationaal geheel is, heeft uitgevaardigd. Teneinde strategische stabiliteit en veiligheid op internationaal niveau veilig te stellen, blijven het gemeenschappelijk commando over de militair-strategische strijdkrachten en een enkelvoudige controle over de atoomwapens behouden. De verdragspartijen respecteren de bestaande wens, de status van niet-atomaire- en (of) neutrale staat aan te nemen.

Het Gemenebest van Onafhankelijke Staten blijft met toestemming van alle betrokkenen opengehouden voor republieken uit de vroegere Sovjet-Unie alsmede voor andere staten, die instemmen met de doeleinden en principes van het Gemenebest en zich daarbij willen aansluiten.

Bekrachtigd wordt de onverbrekelijke verplichting tot samenwerking bij de vorming en ontwikkeling van een gemeenschappelijke economische ruimte alsmede Europese- en Euraziatische markten.

Met de schepping van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) houdt de Unie van Socialistische Sovjet-republieken (USSR) op te bestaan.

De leden van het Gemenebest garanderen in overeenstemming met de grondwettelijke voorschriften de vervulling van de internationale verplichtingen, die voortvloeien uit de verdragen en akkoorden van de vroegere USSR. De lidstaten van het Gemenebest beloven de principes van de onderhavige verklaring strikt na te leven. W.g. Voor Azarbajdzjan: Moetalibov Voor Armenië: Ter-Petrosian Voor Wit-Rusland: Sjoesjkevitsj Voor Kazachstan: Nazarbajev Voor Kirgizië: Akajev Voor Moldavië: Snegur Voor de Russische Federatie: Jeltsin

Voor Tadzjikistan: Nabijev Voor Toerkmenië: Nijasov

Voor Oezbekistan: Karimov

Voor de Oekraïne: Kravtsjoek

Alma-Ata, 21 december 1991

Na deze oprichtingsverklaring hebben de presidenten een document over de structuur van hun Gemenebest uitgevaardigd: De raad van staatshoofden is het hoogste regeringsniveau van het Gemenebest. De raad is gemachtigd, goedkeuring te hechten aan wezenlijke documenten voor het Gemenebest, deze te veranderen of aan te vullen. De raad komt per jaar tweemaal bijeen. Buitengewone zittingen kunnen op verzoek van een lid van het Gemenebest worden geconvoceerd. De raad zal een roulerend presidium hebben. [Viermaal per jaar, zo blijkt uit dit document, komen verder ministeriële comités bij elkaar, terwille van de coördinatie van de politiek der elf lidstaten. Het zijn:] het comité voor buitenlandse aangelegenheden het comité voor verdediging het comité voor economie en financiën het comité voor verkeer en communicatie het comité voor sociale bescherming van de bevolking het comité voor binnenlandse aangelegenheden. [Er komt ook een permanent comité voor de onderlinge samenwerking. De gemeenschappelijke organen zullen gemeenschappelijk door de lidstaten worden gefinancierd. Waar de diverse organen van het Gemenebest hun zetel zullen hebben, moet nog worden vastgesteld.] In een protocol hebben de presidenten verder hun beleid ten aanzien van de kernwapens van de vroegere Sovjet-Unie vastgelegd: Wit-Rusland, Kazachstan, Rusland en de Oekrane (hieronder lidstaten genoemd), die op hun grondgebied kernwapens gestationeerd hebben, de verplichting van niet-verbreiding van kernwapens bekrachtigend, strevend naar afschaffing van alle atoomwapens en in de wens bij te dragen aan internationale stabiliteit, hebben de volgende afspraken gemaakt:

Artikel 1 De atoomwapens welke deel uitmaken van de Verenigde Strategische Strijdmachten (Sovjet-aanduiding voor de nucleaire strijdkrachten, red.) garanderen de collectieve veiligheid van alle leden van het Gemenest van Onafhankelijke Staten.

Artikel 2 De lidstaten bevestigen de verplichting, niet als eerste atoomwapens in te zetten.

Artikel 3 De lidstaten ontwerpen gezamenlijk een toekomstige politiek in nucleaire aangelegenheden.

Artikel 4 Totdat de atoomwapens volledig verwijderd zijn van het grondgebied van de republieken Wit-Rusland en de Oekraïne, worden beslissingen over de noodzaak van inzet genomen door de president van Rusland, in overleg met de leiders van de lidstaten, op basis van gezamenlijk met de lidstaten afgesproken procedures.

Artikel 5, lid 1 De republieken Wit-Rusland en de Oekraïne verplichten zich als nucleaire staten tot de toetreding tot het in 1968 afgesloten akkoord non-proliferatieverdrag, en zullen daartoe met het Internationaal Atoombureau (de IAEA in Wenen, red.) de desbetreffende garantieafspraken maken. Lid 2 De lidstaten verplichten zich niemand atoomwapens, ontstekingsinrichtingen of technologie ter controle van dergelijke lanceerinrichtingen over te dragen, direct noch indirect, en op generlei wijze staten die niet in het bezit zijn van atoomwapens te helpen, atoomwapens of lanceerinrichtingen te produceren of hen daartoe aan te moedigen, en verplichten zich over atoomwapens en lanceerinrichtingen controle uit te oefenen. Lid 3 De voorschriften van lid 2 van dit artikel hebben geen betrekking op de overdracht van atoomwapens van Wit-Rusland, Kazachstan en de Oekraïne naar het grondgebied van Rusland, welke ten doel heeft deze wapens te vernietigen.

Artikel 6 De lidstaten van deze overeenkomst worden zullen (..) zullen behulpzaam zijn bij de vernietiging van de atoomwapens in Wit-Rusland vóór 1 juli 1992, en de aftocht van de tactische atoomwapens uit Kazachstan en de Oekraïne met als doel de vernietiging onder gemeenschappelijk toezicht in centrale inrichtingen.

Artikel 7 De regeringen van Wit-Rusland, Kazachstan, de Russische Federatie en de Oekraïne verplichten zich, het parlement van hun staten een verdrag over strategische offensieve wapens voor te leggen.

Artikel 8 De onderhavige overeenkomst behoeft ratificatie. Zij treedt in kracht op de dertigste dag na de overgave van alle ratificeringsoorkonden aan de regering van de Russische federatie, ter verzekerde bewaring.

Ten slotte hebben de staten van het Gemenebest nog een verklaring over hun lidmaatschap van de Verenigde Naties het licht doen zien. Daaruit blijkt dat alle republieken van het Gemenebest zelfstandig lid willen worden van de VN (Wit-Rusland en de Oekraïne zijn dat nu al) en de daaraan verbonden verplichtingen willen nakomen. Verder heet het: 1. De staten van het Gemenebest ondersteunen Rusland in het streven het lidmaatschap in de VN van de USSR voort te zetten, met inbegrip van het permanent lidmaatschap van de Veiligheidsraad en het lidmaatschap van andere internationale organisaties. 2. De republiek Wit-Rusland, de Russische Federatie en de Oekraïne zijn de andere staten van het Gemenebest behulpzaam bij de oplossing van problemen omtrent hun volledig berechtigd lidmaatschap van de VN en van andere internationale organisaties.