Mishandelde vrouwen Tunesië mogen klagen

TUNIS, 21 DEC. Sinds twee weken hangen in alle Tunesische steden posters waarop een uitgeteerd meisje met een schaafwond op haar voorhoofd en een blauw oog de voorbijgangers bedroefd aanstaart. Ze vormt onderdeel van een door de Tunesische vrouwenbeweging gevoerde campagne om de bevolking wakker te schudden voor het euvel van vrouwenmishandeling. Tunesië, dat op het gebied van de vrouwenemancipatie in de Arabische wereld de naam heeft vooruitstrevend te zijn, is ook het eerste Arabische land waar het veel voorkomende verschijnsel van mishandelde vrouwen openlijk aan de kaak wordt gesteld.

De campagne is door de Tunesiërs met gemengde gevoelens ontvangen. Vrouwen zijn over het algemeen enthousiast. Mannen heel wat minder. Hun bezwaar geldt niet zozeer de poster zelf, als wel de achterliggende opzet. De Tunesische vrouwenbeweging, van oudsher nauw met de Tunesische overheid verbonden, heeft namelijk in het kader van de campagne haar bureaus opengesteld voor vrouwen die ernstige klachten hebben en advies willen. Veel mannen in de vaak nog traditioneel-islamitisch denkende Tunesische maatschappij zien dat als een ontoelaatbare inbreuk op het primaat van de man in het huwelijk en de gehoorzaamheid die zijn echtgenote hem zou zijn verschuldigd.

Tunesische mannen hebben op een aantal essentiële punten minder rechten dan mannen in andere Arabische landen. Zo heeft Tunesië als enige Arabische land de polygamie officieel afgeschaft. Meteen na de onafhankelijkheid in 1956 werd in het land een nieuwe huwelijkswetgeving doorgevoerd, gebaseerd op de ideeën van de islamitische rechtskundige Tahar el-Haddad. Die ijverde in de jaren dertig voor een nieuwe en progressieve uitleg van de verzen in de Koran waarop het traditionele islamitische huwelijks- en erfrecht zijn gebaseerd. Mannen die in Tunesië meer vrouwen tegelijk trouwen verdwijnen achter de tralies, terwijl de wet uitdrukkelijk vastlegt dat de vrouw persoonlijk haar toestemming voor het huwelijk moet geven.

Een andere wezenlijke verandering ten opzichte van het traditioneel-islamitische recht betreft de echtscheiding. In Tunesië hebben mannen niet meer het recht hun vrouwen zonder opgaaf van redenen te verstoten. Alleen de rechter kan een huwelijk ontbinden.

Maar binnen het huwelijk zelf gelden in Tunesië nog steeds traditionele regels. De man is het hoofd van het gezin, de vrouw is hem gehoorzaamheid en onderdanigheid verschuldigd, als zij de huiselijke haard zonder zijn toestemming verlaat is dat in principe een echtscheidingsgrond.

Daarnaast kent de Koran aan echtgenoten uitdrukkelijk het recht toe ongehoorzame echtgenotes lichamelijk te tuchtigen. Niet alleen in de Tunesische pers, maar ook op straat en in de cafés leidt de campagne tegen vrouwenmishandeling tot verwijten dat de Tunesische vrouwenorganisatie aan de ene kant vrouwen aanspoort bij hun meppende echtgenoot weg te lopen en aldus huwelijken ontwricht, en anderzijds dat de organisatie het beter wil weten dan Allah.

Maar er is meer aan de hand dan alleen dat. In heel Tunesië is, na de fundamentalistische golf van de afgelopen jaren, een duidelijke ontspanning voelbaar. De harde manier waarop de overheid de fundamentalisten aanpakt heeft nogal wat Tunesiërs de moed gegeven sociale kwesties aan de orde te stellen die anders met de mantel der religie bedekt blijven. Zo maken nu de vrouwelijke afgevaardigden in het parlement van de gelegenheid gebruik het gevoelige onderwerp aan te snijden van de voogdij over kinderen, die binnen het huwelijk alleen aan de man toevalt. Ze willen ook dat er een dienstplicht voor meisjes wordt ingesteld en hebben de minister van defensie vragen gesteld over de kwestie dat vrouwen in het Tunesische leger vaak niet door in rang lager staande mannen op de juiste manier saluerend worden begroet.