"Ik ben niet blij: mijn zoon is naar het front'

ZAGREB, 21 DEC. De televisienieuwslezer had de woorden “Duitsland erkent Kroatië” nog niet uit de mond, of overal in de Kroatische hoofdstad Zagreb knetterde geweervuur. Er waren explosies hoorbaar en ook de luchtafweer kwam in actie - geen oorlogshandelingen deze keer, maar uitingen van vreugde over de zo lang uitgebleven erkenning van het onafhankelijke Kroatië en, naar vele Kroaten hopen, ook steun vanuit het buitenland voor de Kroatische oorlogsvoering.

Inmiddels werd donderdag aan de diverse fronten in Kroatië het vaak gehoorde argument aan stukken geschoten, dat internationale erkenning een einde zal maken aan de oorlog. De dag van de Duitse erkenning - formeel-juridische details over de effectuering van de Duitse beslissing per 15 januari zijn aan de Kroaten niet besteed - was een van de zwaarste oorlogsdagen tot nu toe, na een week van voortdurende escalatie die volgens de Kroatische radio en televisie ten minste 120 doden heeft gekost.

De dag van de erkenning bracht nieuwe artilleriebeschietingen van het door de Serviërs geleide Joegoslavische leger op de steden Osijek, Sisak, Karlovac, Nova Gradiska, Daruvar, Zadar, Djakovo, Gospic en Otocac. Vliegtuigen beschoten Kroatische stellingen in Velika Buna en Pokupsko, op respectievelijk dertig en veertig kilometer ten zuiden van Zagreb. Maar ook de Kroaten lieten zich niet onbetuigd en steeds meer lijkt, na de aanvankelijk onweerstaanbare opmars van de Serviërs, de strijd aan de fronten heen en weer te golven.

De Kroatische televisie, getrouwe spreekbuis van de regering, besteedde direct aansluitend op het nieuws van de Duitse erkenning, veel aandacht aan wat een staaltje van "offensieve verdediging' genoemd werd, de herovering van een dorpje nabij de van drie zijden ingesloten stad Osijek in Oost-Slavonië. De plaatselijke Kroatische legeraanvoerder, Branimir Glavas, verklaarde voor acties als deze de beschikking te hebben over ongeveer 1.400, voornamelijk uit Noord- en Latijns Amerika afkomstige "legionairs'. Bij de herovering van het dorpje Kopacevo, gelegen in een al in een vroeg stadium van de oorlog verloren streek Baranja, zouden dertig doden aan Servische zijde gevallen zijn.

In West-Slavonië zetten de Kroaten inmiddels hun opmars voort in de omgeving van de berg Papuk, en zij zouden daarbij 43 door de terugtrekkende Serviërs vermoorde bewoners van het dorpje Vocin hebben gevonden. Uit deze streek, waar volgens het Joegoslavische persbureau Tanjug het leger zich voorbereidt op een tegenaanval, zijn volgens de Servische televisie meer dan 30.000 merendeels Servische dorpsbewoners op de vlucht geslagen richting Bosnië. De strijd in dit gebied speelt zich grotendeels af rondom de Bosnisch-Kroatische grens, de rivier de Sava, waarbij de Kroaten de aanvoerbrug van het leger bij Bosanska Gradiska beschieten, en de Kroaten een aanval van het leger bij Nova Gradiska hebben afgeslagen.

In de week van Duitse- en IJslandse erkenning heeft de Kroatische overheid er geen twijfel over laten bestaan van zins te zijn verloren terrein te heroveren. De televisie toont een groepje Kroatische soldaten die een lied zingen over de Krajina, een streek die al meer dan een jaar in feite in Servische handen is, en waar gisteren een onafhankelijke republiek is uitgeroepen. Of dat streven altijd even succesvol ten uitvoer wordt gebracht, staat te bezien. De Kroatische radio ontkende deze week nadrukkelijk geruchten, dat bij mislukte heroveringspogingen in de Banja, een streek ten zuiden van Zagreb, tientallen doden zouden zijn gevallen.

“Het Kroatische bloed is niet voor niets vergoten”, aldus de Kroatische premier Franjo Greguric na de Duitse beslissing. Veel Kroaten, die zich door de Europese Gemeenschap, de Verenigde Staten en de rest van de wereld verraden voelden in wat zij zien als verdediging tegen een barbaarse agressie, zijn dat met hem eens. Maar tot uitbundig vreugdebetoon kwam het, afgezien van het afvuren van wapens, niet in de straten van Zagreb. “Mijn zoon is, zonder enige training, vorige week naar het front in Nova Gradiska gestuurd, en sindsdien weet ik niets meer van hem”, zei een vrouw. “Hoe zou ik kunnen feestvieren?”

Veel Kroaten verkeren in de veronderstelling dat de erkenning van de Kroatische onafhankelijkheid de republiek in staat zal stellen op grote schaal zwaardere wapens, met name vliegtuigen, te verkrijgen. Wat het moreel betreft achten zij zichzelf verre superieur aan de tegenpartij, vooral aan het door grootscheepse deserties geplaagde Joegoslavische leger.

Volgens kenners van de Kroatische politiek heeft de Duitse stap vermoedelijk een "ruk naar rechts' binnen de politieke leiding van de republiek verhinderd, waarbij niet zozeer moet worden gedacht aan een machtsgreep van de ultranationalistische HSP, waarvan leider Dobroslav Paraga deze week uit de gevangenis is vrijgelaten, alswel aan een vervanging van de gematigde president Franjo Tudjman door meer radicale elementen binnen zijn partij, de HDZ. Voor de verhindering van eventuele pogingen tot staatsgreep beschikt de Kroatische leiding sinds kort over haar eigen geheime dienst, het "Bureau voor de handhaving van de orde', geleid door ex-premier Josip Manolic.

Een en ander heeft overigens niet kunnen verhinderen dat de 150.000 Servische inwoners van Zagreb (op een totale bevolking van 900.000) zich steeds onveiliger beginnen te voelen, vooral sinds de moord op een vleeshandelaar, zijn vrouw en dochter vorige week. Ook ontploffen met enige regelmaat nachtelijke bommen bij winkels van Serviërs in Zagreb. Een van de laatste Servische en tot samenwerking met de Kroatische overheid genegen politici van Zagreb, Milorad Pupovac, heeft naar aanleiding van bedreigingen de wijk genomen. Onder kritische intellectuelen circuleert een lijst met tien recente, onopgehelderde moorden op inwoners van de naburige stad Sisak.

Op de dag van de Duitse erkenning gingen heel wat inwoners van Zagreb echter naar bed met een hele andere zorg: het gerucht dat het leger op de Duitse erkenning zou reageren met een aanval van Scud- of Frog-raketten. Zo'n aanval bleef echter uit. En Zagreb bevindt zich, op ongeveer veertig kilometer van het dichtstbijzijnde front, net buiten het bereik van de vijandelijke artillerie. Als het vreugdevuur uit de geweren even verstomt, is die artillerie wel in de verte hoorbaar.