Heksenketel, kolkende zee en bloedstollende varianten

HILVERSUM, 21 DEC. De vierde partij van de tweekamp tussen Jan Timman en Vassili Ivantsjoek is gisteren na 62 zetten afgebroken.

De stand is nu 2,5-0,5 voor Ivantsjoek, bij één afgebroken partij. Hoe die af gaat lopen weet niemand. De spelers wilden er na afloop niets over zeggen en ze konden het waarschijnlijk ook niet, niet alleen omdat de stelling nog steeds razend ingewikkeld is, maar ook omdat ze nog verstomd waren door de emoties die ze in de zes uur speeltijd hadden doorgemaakt. Het was een geweldige partij, die alle hartverwarmende clichés van het rijke schaakjargon los kon maken. Heksenketel, kolkende zee, bloedstollende varianten, zo deed iedere deskundige zijn duit in het zakje, maar wat er werkelijk aan de hand was wisten zelfs de spelers niet.

Timman had donderdag op de vrije dag een studiebijeenkomst met Jeroen Piket belegd. Dat was ook wel te merken. De scherpe variant van het Koningsindisch die hij speelde is een geliefd wapen van Piket. De eerste 25 zetten waren al eerder gespeeld. Toch dachten beide spelers heel lang na. Toen Timman de eerste nieuwe zet deed had hij al 80 minuten gebruikt en Ivantsjoek 73. Waarom dachten ze zo lang, als alle zetten al in de boeken te vinden waren? In deze strijd op leven en dood kon iedere verkeerde beslissing fataal zijn. Timman had de stelling het best begrepen en kreeg na een mooi stukoffer een geweldige aanval. Maar nadat beide spelers zich bijna vier uur lang in alle rust het hoofd hadden kunnen breken over kleine subtiliteiten, moesten ze het moeilijkste gedeelte van de partij in sneltreinvaart afwerken. Twee keer ernstige tijdnood. Ik geloof dat Timman eerst gewonnen stond, daarna uiterst bedenkelijk, vervolgens weer heel goed, en dat hij tenslotte weer in groot gevaar was. Hoe moet de afgebroken stelling beoordeeld worden? De meningen waren zeer verdeeld. Ik denk dat Ivantsjoek goed staat.

Voor het eerst in deze match gaf Ivantsjoek blijk van het zwakke zenuwgestel dat hem altijd wordt toegeschreven. Twee keer deed hij vlak na de tijdcontrole een impulsieve zet waar hij eigenlijk een half uurtje over had moeten nadenken. Hij kon zichzelf niet in bedwang houden, meegesleept door de maalstroom van de opwindende gebeurtenissen.

Wit Ivantsjoek-zwart Timman, vierde matchpartij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. Pg1-f3 0-0 5. e2-e4 d7-d6 6. Lf1-e2 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. Pf3-e1 Pf6-d7 10. Pe1-d3 f7-f5 11. Lc1-d2 Pd7-f6 12. f2-f3 f5-f4 13. c4-c5 g6-g5 14. Ta1-c1 Pe7-g6 15. c5xd6 c7xd6 16. Pc3-b5 Tf8-f7 17. Dd1-c2 Pf6-e8 18. a2-a4 h7-h5 19. Pd3-f2 Lg7-f8 20. Dc2-b3 Tf7-g7 21. h2-h3 Pg6-h4 22. Tc1-c2 a7-a6 23. Pb5-a3 Al vele malen zijn al deze zetten gespeeld en nog steeds weet niemand wat het sterkst is, de zwarte koningsaanval of de aanval van wit op de damevleugel. 23...Lc8-d7 24. Tf1-c1 Ta8-b8 25. Pa3-c4 b7-b6 De eerste nieuwe zet. Gericht tegen de manoevre Pc4-b6xd7. Als wit de zwarte loper kan ruilen is het afgelopen met de zwarte aanval. In een paar vroegere partijen werd gespeeld 25...g4 26. fxg4 b5, waarna, net als nu, een chaotische stelling ontstond. 26. a4-a5 Consequent, maar misschien te optimistisch. In aanmerking kwam 26. Le1. In vele varianten is het belangrijk om veld h4 onder conrole te hebben. 26... g5-g4 27. f3xg4 Pe8-f6 28. Pc4xb6 h5xg4 29. h3xg4

29...Ph4xg2! De zwarte aanval in volle gang. Als wit het stukoffer aanneemt met 30. Kxg2, dreigt hij na 30...Lxg4 mat te worden gezet. 30. Db3-h3 Pg2-e3 31. Ld2xe3 Tg7-h7 Een belangrijke tussenzet die wit waarschijnlijk niet van tevoren gezien had. 31. Dh3-g2 f4xe3 32. Pf2-d1 Pf6-h5 Mooi, al te mooi. Beter was 32...Lh6, waarna zwart bijna gratis een geweldige koningsaanval zou hebben. 34. g4xh5 Dit dameoffer is gedwongen, maar ook sterk. 34...Th7-g7 35. Pb6xd7 Tg7xg2+ 36. Kg1xg2 Dd8xd7 37. Pd1xe3 Lf8-h6 38. Pe3-g4 Lh6-g5 39. Tc2-c7 Dd7-a4 40. Tc1-c4 Da4xa5 41. Pg4-f2 Vreemd. Tijdnood voorbij, wit kan in alle rust nadenken, maar impulsief doet hij snel een slechte.

Veel beter ziet 41. b4 er uit, met de bedoeling 41...Txb4 42. Tc8+ 41...Da5-e1 Nu staat zwart weer duidelijk beter. 42...Tc7-c8+ Tb8xc8 43. Tc4xc8+ Kg8-g7 44. Tc8-c2 Lg5-h4 Misschien was 44...Le3 beter, maar ook dat is niet duidelijk. 45. Le2-f3 Kg7-h6 Nu was 45...Lxf2 het verstandigst geweest. Het is niet zeker of zwart dan kan winnen, maar hij zou de enige zijn die kansen had. Nu loopt hij weer gevaar. 46. Tc2-e2 De1-c1 47. Pf2-g4+ Kh6-g5 48. Pg4-e3 Kg5-f4 49. h5-h6 Dc1-c8 50. Pe3-f5 Dc8-d8 51. Te2-e3 Lh4-g5 52. h6-h7 Lg5-f6 53. Lf3-e2 Lf6-h8 54. Le2-d3 Dd8-c7 55. Te3-f3+ Kf4-g5 56. Tf3-g3+ Kg5-f6 57. Tg3-h3 Dc7-c1 58. Pf5xd6 Dc1xb2+ 59. Kg2-f1 a6-a5 60. Pd6-c4 Db2-a1+ 61. Kf1-e2

Het was verstandiger om deze zet af te geven. 61...a5-a4 Dan zou hij tot zondag kunnen nadenken of hij moest besluiten tot het verantwoordelijke 62. d5-d6 , wat hij nu in een impuls speelde. Afgebroken. Wit dreigt 63. Th6+ gevolgd door d7 en Td6, dus 62...Dd4 lijkt gedwongen. Dan kan komen 63. Tg3, met de bedoeling 63...a3 64. Tg8 a2 65. Txh8 a1D 66. Tf8+ of 63...Lg7 64. Pe3 Dxd6 65. Txg7. Zo hoeft het niet te gaan, maar ik heb toch de indruk dat wit de beste kansen heeft.