Giftige rook in het goudzoekerskamp

Jeugdtheater. Voorstelling: Xawara door Companhia de Teatro Munganga, vanaf 8 jr. Script: Carlos Lagoeiro. Regie: Marcio Aurelio. Spel: o.m. Claudio Maoli, Chris de Castro, Gert den Boer. Gezien: 15-12, Brakke Grond, Amsterdam. Toernee t-m 16 feb. Jutte door Poppentheater Dibbes, van 5 t-m 8 jr. Idee: Joost Nuissl. Regie: Pieter Vrijman. Spel: Trudy Kuyper. Gezien: Poppentheater Dibbes, Hoocamp 10, Akersloot. Aldaar en tournee.

De produkties van de Nederlands-Braziliaanse theatergroep Munganga zijn gebaseerd op de Braziliaanse literatuur en cultuur. Het stuk Xawara gaat over de confrontatie tussen blanke goudzoekers en Yanomami-indianen, die in het gebied van de goudmijnen sterven door milieuvervuiling en ziekten die de blanken met zich meebrengen.

De confrontatie vindt plaats als het zoontje van een goudzoeker een jonge Yanomami ontmoet. De Indiaan vertelt hem de legende van Xawara, de dodelijke rook die volgens de Indianen ontsnapt bij het delven van het goud. De blanke jongen onderkent dat ook zijn familie niet gebaat is bij het werk in de mijnen en verlaat het goudzoekerskamp.

Een primitieve houten machine (ontworpen door ex-Dogtroep-medewerker Warner van Wely) verbeeldt alles wat de goudzoekers hun geld afhandig maakt: de baas, de nachtclub, het warenhuis en de bioscoop. Met een aantal houten ladders construeren de acteurs ingenieuze bouwwerken, zoals een vliegtuig en een onderkomen voor de nacht. Met deze fysieke inspanning verbeelden zij adekwaat de uitputtende arbeid en de prestatiedwang van de blanken. De voorstelling eindigt met een rituele scène van de Indianen in een prachtige belichting.

De ongenuanceerde en komische speelstijl, verwant met het volkstoneel, lijkt erop toegesneden om goudzoekers te laten lachen om hun eigen miserabele realiteit. Dit spel is ingebed in een esthetische stilering en een choreografie die respect afdwingen. Met haar vierde produktie heeft Munganga een artistieke stap voorwaarts gezet en bewijst zij zich als een groep met een eigen gezicht.

Jutte, traditioneel handpoppenspel voor jonge kinderen van Poppentheater Dibbes, speelt zich af in een schilderachtig Hollands sneeuwlandschap waarin een huisje tegen een oude boom leunt. Op de rand van het decor zitten twee kraaien. Vader kraai vertelt en zingt voor zijn zoontje het verhaal van Jutte die met zijn moeder en broertje in het huisje woont. Moeder zet het laatste sprokkelhout tegen een hekje en bezweert Jutte de kachel niet voor de avond aan te steken. Maar als zijn broertje Pinky door het ijs zakt, heeft hij geen keus.

Solo-speelster Trudy Kuyper heeft Pieter Vrijman, dramaturg bij het RO-theater, bij haar produktie betrokken. Dat heeft zijn vruchten afgeworpen: de voorstelling is harmonisch en compact. Kleine, treffende details bepalen de sfeer, die versterkt wordt door een taal die zich tot het noodzakelijke beperkt. Het verhaal is spannend en heeft een originele plot. Jutte is mooi miniatuurtheater voor kinderen, dat liefst in de winter genoten moet worden.