Geschil in top Rusland na decreet van Jeltsin

MOSKOU, 21 DEC. Het besluit van president Boris Jeltsin van Rusland om de binnenlandse strijdkrachten en de staatsveiligheidsdienst in één nieuw orgaan samen te voegen, heeft een conflict veroorzaakt in de boezem van de Russische top.

Zijn naaste medewerkers staatssecretaris Gennadi Boerboelis (tevens eerste vice-premier) en juridisch adviseur Sergej Sjachraj (vice-premier) hebben zich donderdag voor de ondertekening van het decreet tevergeefs gekeerd tegen Jeltsins voornemen. Boerboelis en Sjachraj hadden vooral bezwaren tegen het besluit van Jeltsin om Unieminister van binnenlandse zaken Viktor Barannikov met de leiding van het nieuwe super-departement te belasten. Ze kozen daarmee partij voor de Russische KGB-chef Viktor Ivanenko die de president dreigde met aftreden als Barannikov boven hem zou worden geplaatst. Jeltsin zette niettemin door uit loyaliteit jegens Barannikov, die bij hem sinds de putsch een streepje voor heeft. Barannikov was toen minister van binnenlandse zaken in Rusland en werd later op voorspraak van Jeltsin benoemd op het departement van de Unie. Het wantrouwen van Boerboelis en Sjachraj tegen hem is derhalve vooral uit persoonlijke motieven ingegeven. Allen dingen op hun manier naar de gunst van de president die het land thans per decreet mag regeren.

Binnen de Russische KGB, die sinds de coup officieel "agentschap voor de federale veiligheid' heet, heeft de oekaze echter ook bestuurlijke kritiek opgeroepen. Volgens een medewerker van deze staatsveiligheidsdienst zal het nieuwe orgaan niet in staat zijn de strijd aan te binnen met de georganiseerde misdaad, één van de officiële doelstellingen van het nu gevormde ministerie van veiligheid en binnenlandse zaken. Volgens het hoofdstedelijke dagblad Moskovskij Komsomolets, die deze bronnen gisteren aanhaalde, heeft driekwart van de mafia “dekmantels bij medewerkers binnenlandse zaken” en zou vijf procent van deze corrupte agenten bij de staatsveiligheidsdienst werken. De ervaring in de Verenigde Staten leert dat de organen die de corruptie moeten bestrijden onafhankelijk van de politie en de inlichtingendienst moeten kunnen werken, aldus deze krant. De Komsomolkaja Pravda, het grootste dagblad van de voormalige Sovjet-Unie, uitte gisteren dezelfde bezwaren.

Een andere Russische KGB'er gaf in de Moskovskij Komsomolets bovendien uiting aan een historisch gekleurde angst. “Zo'n monopolie” van repressieve macht is “altijd gevaarlijk”. “We hebben zo'n monster al eens in onze geschiedenis gehad: de NKVD”, aldus deze KGB'er. Hij verwees daarmee naar het "volkscommissariaat voor binnenlandse zaken', in 1934 ontstaan door samenvoeging van binnenlandse zaken met met de "politieke politie' GPOe. De politiële organen werden daarbij ondergeschikt gemaakt aan de geheime dienst.

In het decreet van Jeltsin zijn overigens geen indicaties te vinden dat hij de behoefte zou hebben om de politietaken ondergeschikt te maken aan de geheime dienst. Zijn voorkeur voor Barannikov wijst bovendien niet in die richting. Hij lijkt zich meer te hebben laten inspireren door het Franse model.