Geller komt er wel

Viktor Kortsjnoj was even in Amsterdam om de veertigste verjaardag van Jan Timman mee me maken. Hij kwam van een toernooi op de Canarische eilanden en hij was in een goed humeur, want hij had het gewonnen. Het eerste succes na een reeks tegenslagen. Erg sterk was het toernooi niet geweest, maar hij had toch een Elopunt gewonnen. Eén Elopunt, hoeveel is dat? Als je een partij wint tegen een gelijkwaardige tegenstander krijg je er vijf. Het winnen van een Elopunt komt overeen met een prestatie die voor het menselijk oog niet waarneembaar is.

Kortsjnoj moest zelf hard lachen om de geringheid van de geboekte winst, maar hij was toch wel degelijk in staat om het als een gelukkig keerpunt te zien. Een stap van een centimeter, maar misschien de eerste op het lange steile pad omhoog. En omdat Kortsjnoj zich op zijn zestigste jaar nog steeds niet neer wenst te leggen bij tegenslag die door anderen als het onvermijdelijk gevolg van de leeftijd zou worden beschouwd, omdat hij als een ongebroken vechter het kleinste succes kan blijven zien als een stimulans voor nog grotere krachtsinspanningen, daarom wordt hij als een voorbeeld beschouwd door alle schakers.

"Het geleidelijke krimpen van het lichaam, dat naarmate men ouder wordt steeds duidelijker wordt, begint bij het veertigste jaar.' Aldus de wetenschap. Krimpt het brein ook? Statistici hebben het verband tussen de leeftijd van schakers en hun prestaties onderzocht en over het algemeen gevonden dat tegen het veertigste jaar een geringe maar onmiskenbare neergang begint. Geen individu hoeft zich te laten terroriseren door de bevindingen van de statistiek. Timman heeft het gevoel dat hij nog steeds sterker wordt, meer inzicht in het spel krijgt. Ik zie geen reden om er aan te twijfelen. Aan de andere kant, de laatste jaren is hij op de Elo-ranglijst gezakt.

Een mens meet zichzelf aan zijn beste prestaties. Terecht. Dat is waar hij toe in staat is, zo zou het altijd moeten kunnen, als er geen toevallige storende invloeden waren. Maar de tegenstander wordt gemeten met een hardere maatstaf. Die wordt beoordeeld op zijn gemiddelde. Misschien is het zo dat de oudere schaker nog dezelfde toppen kan beklimmen als vroeger, of zelfs hogere, maar minder vaak.

Vorige maand werd in Bad Wörishofen het eerste wereldkampioenschap voor de veteranen gespeeld. Een veteraan, zo werd bepaald, is iemand die vóór 1 januari 1931 geboren is. Kortsjnoj kwam er net nog niet voor in aanmerking, maar hij zou natuurlijk anders ook niet hebben meegedaan. Hij speelt om het echte wereldkampioenschap, ook al weet hij dat hij het niet meer kan bereiken.

De seniorenwereldkampioen werd Vassili Smislov. Het zal hem plezier hebben gedaan dat hij 34 jaar na zijn echte wereldkampioenschap weer een nieuwe titel heeft gewonnen.

Wereldkampioenschap is overigens wel een gewichtig woord voor het toernooi in Bad Wörishofen. Er waren geen kwalificatiewedstrijden, alleen een groot open toernooi van 111 spelers. Tenslotte eindigden Smislov en Geller gelijk met 8,5 uit 13 en werd Smislov wereldkampioen door het systeem van weerstandspunten. Een nonchalante manier om een wereldkampioen aan te wijzen. Misschien wordt het in de toekomst serieuzer aangepakt. Van de bridgemedewerker hoorde ik dat het seniorenbridge de laatste tijd een grote vlucht heeft genomen en misschien gebeurt dat bij ons ook nog wel eens.

Hoe dan ook, het was een officieel wereldkampioenschap, erkend door de FIDE. Het gebied dat ik nu maar "Rusland en omstreken' zal noemen is zijn vrouwenwereldkampioen kwijtgeraakt, maar het heeft een nieuwe wereldkampioen teruggekregen, Vassili Smyslov.

Wit Smislov-zwart Soeëtin

1. d2-d4 d7-d5 2. Pg1-f3 Pg8-f6 3. e2-e3 c7-c5 4. b2-b3 Pb8-c6 5. Lc1-b2 Lc8-g4 6. Lf1-e2 e7-e6 7. 0-0 Lf8-d6 8. Pb1-d2 0-0 9. h2-h3 Lg4-h5 Zo zie je het niet vaak. Wit speelt de Tartakover-variant van het damegambiet, in de voorhand. De openingskeuze van iemand die zich al vele jaren heeft afgewend van de razendsnelle ontwikkelingen van de moderne openingstheorie. 10. d4xc5 Ld6xc5 11. c2-c4 Dd8-e7 12. Pf3-e5 Lh5xe2 13. Dd1xe2 Pc6xe5 14. Lb2xe5 Tf8-d8 15. Ta1-d1 Ta8-c8 16. Le5xf6 De7xf6 17. cxd5 Td8xd5 18. Pd2-e4 Df6-d8 19. Td1xd5 Met scherpe blik heeft Smislov in deze onschuldige variant toch nog een voordeeltje voor wit weten te vinden. Ook na 19...Dxd5 20. Dc2 zou zwart het door de penning op de c-lijn niet makkelijk hebben. 19...e6xd5 20. Tf1-d1 Dd8-e8 21. Pe4xc5 Tc8xc5 22. b3-b4 Tc5-b5 Een belangrijk succes voor wit. Zwart moet zijn toren buitenspel zetten. 23. De2-g4 De8-e6 24. Dg4-f4 h7-h6 15. a2-a4 Tb5-b6 26. Df4-d4 a7-a6 27. Dd4-c5 Kg8-h7 28. b4-b5 a6xb5 29. a4xb5 Zwart kan bijna geen behoorlijke zet meer doen. 29...Tb6-d6 30. e3-e4 b7-b6 31. Dc5-d4 De6-d7 32. Dd4-d3 d5-d4 Zwart heeft pionverlies net weten te voorkomen, maar zijn toren, die het op de damevleugel al zo benauwd had, krijgt het nu aan de andere kant nog erger te verduren. 33. e4-e5+ Td6-g6 34. f2-f4 Dd7-d5 35. g2-g4 Kh7-g8 36. f4-f5

Zie diagram 1

36...Tg6-g5 37. Dd3xd4 Dd5-f3 38. Dd4-d8+ Kg8-h7 39. Dd8-d3 Df3-f4 40. e5-e6 Df4-e5 41. e6xf7 De5-f6 42. Dd3-d7 Zwart gaf op.

Het aantrekkelijkste spel bij dit wereldkampioenschap werd volgens het verslag in Schachwoche vertoond door Jefim Geller. Hij is ook nog maar 66, vier jaar jonger dan Smislov; zijn tijd komt nog wel. Geller gaf punten weg door tijdnood, zijn oude kwaal. Zijn tegenstander in de volgende partij speelde ongeveer dertig jaar geleden in het Duitse team als "Dr.dr. Jahr', omdat hij twee keer gepromoveerd was, maar de tijden zijn veranderd en minder formeel geworden en nu moet hij het in het verslag met nog maar één titel doen.

Wit Dr. Jahr-zwart Geller

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. c2-c3 Pg8-f6 4. d2-d4 d7-d6 5. Lf1-b5 Lc8-d7 6. 0-0 Lf8-e7 7. Dd1-e2 0-0 8. Tf1-d1 Dd8-e8 9. Lc1-g5 h7-h6 10. Lg5xf6 Le7xf6 11. d4-d5 Pc6-e7 12. Lb5xd7 De8xd7 13. Pb1-d2 Pe7-g6 14. g2-g3 Lf6-e7 15. Td1-e1 f7-f5 16. Ta1-d1 Tf8-f6 17. e4xf5 Dd7xf5 18. De2-e4 Df5-h5 19. Te1-e3 Pg6-h8 20. Td1-f1 Ta8-f8 21. Pf3-h4 Tf6-f7 22. Ph4-g2 Le7-g5 23. Te3-e2 Lg5xd2 24. Te2xd2 Tf7-f6 25. c3-c4 Ph8-f7 26. h2-h4 g7-g5 27. b2-b4 g5xh4 28. De4xh4 Dh5-f3 29. Pg2-e3 Tf6-g6 30. Td2-b2 Pf7-g5 31. Dh4-h1 Df3-f6 32. Tb2-e2 Pg5-f3+ 33. Kg1-g2 Pf3-d4 34. Te2-d2 Df6-f3+ 35. Kg2-h2

Zie diagram 2

35...Tg6-g5 36. g3-g4 Df3-f4+ 37. Kh2-h3 h6-h5 38. Tf1-d1 h5xg4+ 39. Kh3-g2 g4-g3 40. Kg2-f1 Df4xe3 Wit gaf op.