"DE MEDIA HEBBEN BELANG BIJ POLITIEKE SCHANDALEN'; Suzanne Garment over de onthullingsjournalistiek als industrie

Scandal. The Culture of Mistrust in American Politics door Suzanne Garment 335 blz., Random House 1991, f 54,75 ISBN 0 8129 1942 4

Seksuele intimidatie, Iran-Contra, een corrupte broer van een vorige president, manipulaties met gijzelaars om verkiezingen te beïnvloeden, een dronken Congreslid die met een stripdanseres in de Tidal-vijver plonst, een presidentskandidaat die overspel pleegt. Saai is het nooit in Washington, zelfs als er niets van belang gebeurt. De pers vaart er wel bij. Tegenwoordig hebben hele redacties een dagtaak aan het volgen, uitdiepen èn creëren van politieke schandalen in de Verenigde Staten. Kwesties in de regeringskantoren en op Capitol Hill zijn geworden tot een industrie.

En juist dat is verontrustend volgens Suzanne Garment, voormalig Washingtons columnist van de Wall Street Journal, en werkzaam voor de American Enterprise Institute, een conservatieve denktank in Washington. Ze publiceerde onlangs Scandal. The Culture of Mistrust in American Politics. Volgens haar heeft het groeiende aantal schandalen in Washington minder met wangedrag van functionarissen te maken dan met overdreven dienstijver van professionele onderzoekers en journalisten. ""Het bestrijden van de bestaande orde is een yuppiebaan geworden', schrijft ze.

De cultuur van wantrouwen heeft overheidsfunctionarissen tot publieke schietschijven gemaakt, constateert ze. Vaak worden de aantijgingen niet bewezen maar is de functionaris wel zijn goede naam kwijt. Vooral als een beschuldiging met seks heeft te maken, is publikatie onvermijdelijk. Ondertussen blijven de grootste beerputten ongeopend. Zo was menigeen in de Amerikaanse hoofdstad de afgelopen tien jaar druk bezig met de bewaking van het seksleven van presidentskandidaat Gary Hart, of met de vraag hoe voormalig senator Tower een secretaresse rond een bureau achtervolgde, terwijl ongemerkt de miljardenverliezen zich opstapelden bij spaarbanken door wanbeleid en malversaties.

Susan Garment heeft een aantal politieke stofstormen van nabij kunnen ervaren. Haar man was advocaat van onder meer voormalig veiligheidsadviseur Robert McFarlane, een van de hoofdrolspelers van het Iran-Contra schandaal.

Waarom zijn er speciaal in de VS zoveel publieke schandalen?

""Amerikanen zijn altijd heel moralistisch geweest. We hebben een puriteinse erfenis. En zoals De Tocqueville zegt, zijn we van het begin af aan gericht geweest op gelijkheid. Hij had het er speciaal over in verband met seksuele schandalen en gewoonten. Volgens hem was het grote verschil met bijvoorbeeld Frankrijk dat daar de klasseverschillen zo sterk zijn ontwikkeld dat iedereen daar begrijpt dat iemand van aanzien een matresse kan hebben. In Amerika bestaat dat op klassen gebaseerde wereldbeeld niet.

""De huidige golf schandalen is eigenlijk begonnen met de moord op Kennedy. Overal bloeiden plots samenzweringstheorieën. Dat zie je ook weer in de nieuwe film over Kennedy van Oliver Stone. Dat gevoel van geheime machten die zonder democratische controle samenspannen, is inherent geworden aan Amerikaanse politiek. Dat geldt ook voor de reactie op de Vietnamoorlog. De tegenstanders van de oorlog gingen snel over van weloverwogen kritiek tot beschuldigingen van misdadige conspiraties. Er onstond een bijna paranoïde bitterheid waarvan Watergate weer deels het resultaat was, hoewel er ook echte misdrijven waren gepleegd. In ieder geval was de VS terecht gekomen in enorm geladen sfeer met een neerwaartse spiraal van beschuldigingen, onthullingen en misdrijven. Achteraf ben ik evenwel niet zeker of Nixon crimineler was dan Lyndon Johnson.'

U suggereert dat de journalistiek tegenwoordig schandalen veeleer creëert dan onthult, of in ieder geval de grens daartussen uit het oog heeft verloren. Moeten speurjournalisten als Watergate-ontdekker Bob Woodward ingetoomd worden?

""Ik bewonder wat Woodward heeft gedaan. Een goede onderzoeksjournalist is een kostbaar bezit. Maar de duizenden die alleen maar denken dat ze het zijn, vormen het probleem. Ze worden te gemakkelijk gemanipuleerd door hun bronnen. Zo heb je het verhaal dat Reagan het met de Iraniërs op een akkoordje zou hebben gegooid om de Amerikaanse gijzelaars pas na na de verkiezingen in 1980 vrij te laten. Woodward vindt dit verhaal afschuwelijk. Volgens hem kloppen de feiten niet. Het is heel interessant om hem daarover te zien praten als de staatsman van onderzoeksverslaggevers. Zijn kritiek is dat sommige verslaggevers niet gedisciplineerd genoeg zijn. Toch zullen we nooit van dat "schandaal' afkomen omdat je niet kunt bewijzen dat de theorieën niet kloppen.'

Hoe was uw eigen houding als journalist tegenover schandalen?

""In het begin was ik tamelijk jaloers op de onderzoeksverslaggevers, omdat ze in het centrum van de politieke actie stonden. Maar na verloop van tijd zag ik dat er iets anders aan de hand was, want er waren zoveel schandalen. Te veel. Ik begon dossiers bij te houden over hoge, federale functionarissen die in de nationale pers werden beschuldigd van wangedrag. En ik kwam tot 400, nu zit ik dichter tegen 500.

""Door mijn neo-conservatieve politieke gezindheid was ik in staat om de politieke motieven achter bepaalde schandalen te zien. In het begin van de jaren tachtig dachten de conservatieven overigens dat de schandalen louter werden gebruikt voor politieke doeleinden. Maar later werd duidelijk dat ook de Democraten ermee kampten. Overigens hadden de medewerkers van president Carter ook problemen. Deze federale schandalen zijn anders dan lokale, waarbij je de ouderwetse corruptie vindt waarmee ons politieke systeem van oudsher wordt geassocieerd.'

Hebben schandalen een vast verloop?

""Je ziet altijd hetzelfde mechanisme. Soms is het een ondernemende verslaggever die informatie heeft opgegraven. Vaker komt de informatie uit de overheid, als officieel rapport of van een bureau van het Congres of als deel van een rechtszaak. Het kan ook een lek zijn van een tegenstander. Na de openbaring komen de beschuldigingen. De in het nauw gebrachte functionaris probeert dan om alles toe te dekken. Daar komt dan ook weer een beschuldiging over. De druk neemt toe. De steun voor de besmette persoon kalft af. De functionaris voelt de bui hangen en vertrekt met een verkreukelde reputatie. Einde schandaal zonder dat er iets echt duidelijk is geworden.'

U geeft in uw boek geen oplossing. Denkt u dat de schandaalgolf vanzelf zal overwaaien?

""Ik denk niet dat er een foefje is waarmee je dit kunt oplossen. Je verandert het door erover te praten, door de gedachten van mensen te veranderen. Op een dag zal een hoofdredacteur zeggen: "We hoeven daar niet op wacht te staan'. Mensen zullen verveeld raken. Misschien raken ze zelfs geïnteresseerd in echte problemen. Het probleem is dat de schandalen geïnstitutionaliseerd zijn. Er zijn nieuwe organisaties en nieuwe soorten mensen die een persoonlijk belang hebben in schandalen, en routines hebben ontwikkeld die schandalen bevorderen.'

Bent u niet bang dat er veel schurken vrijuit zullen gaan, als er minder aandacht is voor schandalen?

""Dat gebeurt nu eenmaal. Er is geen menukaart met oplossingen. Je zult sommige dingen missen als je een einde wilt maken aan de permanente heksenjacht in de hoofdstad. Toch zal niemand willen terugkeren naar de tijd dat alles in de doofpot ging.

""Het is moeilijk om nog getalenteerde mensen te krijgen voor de overheid. Mensen die in overheidsdienst willen, doen het niet voor het geld maar voor macht, eer en roem en een complex van redenen. En dat zijn de mensen die zich het meeste zorgen maken over hun reputatie in een dergelijk klimaat in Washington.'

Senator Kennedy is volgens uw boek ook een van de mensen die achter schandalen aan zit, terwijl hij er zelf ook het slachtoffer van is.

""Kennedy is wandelende ironie. Hij praat veel over ethiek. Maar dat bedoelt hij niet in seksuele maar in financiële zin. Hij groeide op in een tijd en in een familie die andere waarden heeft dan de huidige. Begin jaren zestig waren personen met progressieve ideeën ook verdraagzaam wat betreft seksualiteit en alcoholgebruik. De tijd van het McCarthyistisch gejaag op communisten was net voorbij en mensen waren bang voor insinuaties over het gedrag van anderen. Tot de oppositie tegen McCarthy hoorde ook de gedachte dat iedereen recht heeft op een privéleven, zelfs politici.'

Weet u zelf alles van de schandalen die u in uw boek opnoemt?

""Je kunt nooit te ver gaan met het analyseren van schandalen. En dat is omdat je nooit het hele verhaal weet. Van de schandalen die ik het beste ken, weet ik zeker dat veel commentaar in de media volstrekt fout is. En dan besef ik hoe weinig ik van die andere schandalen weet. En hoe weinig al die schandaaljournalistiek wezenlijk opheldert.'