Tweemanschap verrast onwennige socialisten

ROTTERDAM, 20 DEC. Het was even wennen voor de Jonge Socialisten in de PvdA die gisteravond naar een buurthuis in Rotterdam-Noord waren gekomen om de première van het duo Rottenberg-Vreeman te zien. Het "jonge koppel' schuift wat onwennig achter de tafel, het deelt links en rechts handdrukken uit en kijkt door de propvolle zaal. Onder de jonge socialisten zit tot hun grote verbazing Hans Kombrink, het voormalige Tweede-Kamerlid van de PvdA dat nu een hoge functie bekleedt bij Defensie.

Rottenberg en Vreeman maakten gisteren tijdens een persconferentie in het vakbondsmuseum hun politieke huwelijk bekend: ze gaan samen als duo op campagne. Meteen daarop reisden ze door naar Rotterdam om hun achterban uit te leggen waarom ze zijn samengegaan. “De PvdA staat er slecht voor en onze verschillen zijn erg klein. Als je in tijdnood bent ga je toch geen verkiezingscampagne voeren”, zegt Rottenberg. Vreeman vult hem aan: “Ik had geen zin om verschillen uit te vergroten. Het zou een strijd worden van karikaturen. In de vakbond behoorde ik altijd tot de verlichte intellectuelen. Een week na mijn kandidaatstelling was ik plotseling de traditionele vertegenwoordiger van de arbeiders.”

De jonge socialisten in het buurthuis "de Tamboer' zijn in de ban van het "jonge koppel', ze luisteren met vertedering naar de liefdesverklaringen. Rottenberg: “Ik ken Ruud Vreeman al vijftien jaar. Hij is mijn vriend. We hebben prachtige boeken uitgegeven”. Vreeman: “Felix is op communicatief vlak ijzersterk. Samen staan we voor de beste tradities van de Nederlandse sociaal-democratie.”

Pag 3:

Duo-voorzitterschap leidt bij PvdA tot gemengde gevoelens

Het koppel heeft al aardig geoefend. Rottenberg bezigt wat meer vakbondstaal, en Vreeman imiteert een beetje de mimiek van Rottenberg. Het schouwspel wordt wat kras onderbroken door een vrouw die zich afvraagt of dit nu de PvdA is die juist opvalt door vrije debatten. De strijd om het voorzitterschap lijkt nu bekonkeld. “Jullie hebben dit met elkaar besproken. Maar is dit dan democratie? Er zijn toch ook nog andere kandidaten?” De Jonge Socialisten schenken het duo na afloop een dokterstasje met speelgoedinstrumenten, om de PvdA te onderzoeken. “Bedankt”, zegt Rottenberg, “daarmee kunnen we naar Kok”.

Het duo spreekt zaterdag met Kok en het partijbestuur op het hoofdbureau in Amsterdam. Dan wordt besloten of de plannen die Rottenberg en Vreeman begin december hebben gesmeed, door de beugel kunnen. Als de partijleiding akkoord gaat, zal het PvdA-Kamerlid Jeltje van Nieuwenhoven afzien van een gooi naar het voorzitterschap. Als het partijbestuur de "duo-baan' afwijst, is er een probleem. “Het is samen uit, samen thuis”, zegt Rottenberg. “Wij zijn niet te scheiden.”

Het plannetje voor de "duo-baan' ontstond begin december toen Vreeman met de trein naar Amsterdam ging om vrede te sluiten met Rottenberg, die zich op 7 november als voorzitter had opgeworpen, in de verwachting dat hij de enige echte kandidaat zou zijn. Maar enkele weken daarop kandideerde ook Vreeman zich, op aandringen van de vice-voorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer, Frans Leijnse. Tot schrik van Rottenberg: “Ik had niet verwacht dat Vreeman kandidaat zou zijn.” De karikaturen vlogen daarna door de media. Rottenberg, de man van het artistieke, de intellectueel. En Vreeman, de vakbondsman, wat kleurloos, maar wel de hoop van de teleurgestelden in het WAO-debat.

Rottenberg begon meteen met de campagne. Hij trok van afdeling naar afdeling, van gewest naar gewest. Vreeman zou begin januari zijn "maidenspeech' houden in Heerenveen, maar hij deed zaterdag al een proef in Rotterdam-Zuid, in een zaaltje met twintig mensen. Rottenberg en Vreeman hadden toen al besloten samen te gaan, dinsdag legden ze het idee voor aan partijleider Wim Kok. Die was net gewend aan het idee van een verkiezingsstrijd en had het duo dit weekeinde al opgeroepen een "schone campagne' te voeren. Hun besluit tot samenwerking kwam voor de partijleider als een verrassing.

Het finale oordeel over de duo-baan wordt genomen door het partijbestuur, dat op zijn vergadering van woensdag een brief kreeg van Rottenberg en Vreeman. “In ons voorstel zal Felix als voorzitter en Ruud als tweede voorzitter de verandering binnen de partij kunnen begeleiden”, aldus de brief. De meeste leden van het 25-koppige bestuur keken elkaar vreemd aan. “Er werd eerst gesproken over het geld, de statuten en de regeltjes”, zegt een bestuurslid. Er waren tal van praktische problemen. De statuten kennen de functie van vice-voorzitter, en daarvoor is geen vacature. Op het ogenblik treedt vice-voorzitter F. Castricum op als waarnemend voorzitter na het aftreden van M. Sint. Bovendien zou de functie van Vreeman een bezoldigde moeten worden, en dat zou een aanslag zijn op de zwakke partijkas.

Het voorstel kreeg steun van P. Kalma, directeur van het wetenschappelijk bureau van de PvdA, H. van der Vlist, gedeputeerde in Zuid-Holland, en P. Zelissen, burgemeester te Grave. Ze wezen erop dat het politieke huwelijk “de meest praktische oplossing” was. Een partij die een derde van de leden heeft verloren en volgens peilingen bij verkiezingen zou worden gehalveerd, kan zich niet de luxe van een "schablonenstrijd' veroorloven, zo meenden ze.

Er waren woensdag ook tegenstanders. Sommige leden van de Tweede-Kamerfractie trokken een zuur gezicht bij de gedachte Rottenberg als voorzitter te krijgen. In zijn campagne was hij al fel van leer getrokken tegen fractieleden “met te veel zitvlees”. In de fractie was geen duidelijke Rottenberg- of Vreeman-vleugel, maar de twijfel over Rottenberg groeide wel. Zou hij "karakterologisch' in staat zijn de PvdA te leiden? Het Friese Kamerlid J. van den Berg zorgde ervoor dat Heerenveen Vreeman tijdig kandideerde. “Rottenberg gooit balletjes op, Vreeman hakt de knopen door”, aldus Van den Berg, die ooit met Rottenberg in het partijbestuur zat.

Van den Berg moest woensdag niets hebben van de "duo-vorming': hij was tegen. Ook fractieleider Wöltgens had zijn twijfels, en vroeg zich af of dit geen teken van “angsthazerij” was. En Kok? Kok wist het nog niet zo zeker. Hij vroeg zich af of de "duo-kandidatuur' het PvdA-congres van maart niet voor het blok zou zetten. Voorstanders van het duo herinnerden hem aan het congres in Nijmegen waar Kok de afgevaardigden voor het WAO-blok zette. Toch twijfelt Kok aan het democratische gehalte van de duo-constructie, al liet hij alle opties open. Een lid van het partijbestuur: “Kok moet eerst aan iets wennen. Bij hem moet je eerst iets in de week zetten.”