Klant stelt zwaardere eisen aan accountant

ROTTERDAM, 20 DEC. Accountants hoeven niet bang te zijn dat ze aansprakelijk zijn voor de neergang van elk bedrijf waarvan ze de jaarstukken hebben goedgekeurd. Dat blijkt uit het tussenvonnis dat de rechtbank in Roermond heeft gewezen in de slepende zaak van projectontwikkelaar Medex tegen accountant Coopers Lybrand Dijker Van Dien.

De rechtbank oordeelde de accountant schuldig aan de ondergang van Medex, maar stelde in haar vonnis ook: “De accountantscontrole heeft tot doel vast te stellen of de financiële verantwoording door het bestuur van de onderneming betrouwbaar is. Uit een goedkeurende verklaring kan niet worden afgeleid dat de continuteit van een onderneming is gewaarborgd.”

In de zaak Medex heeft de Roermondse arrondissementsrechtbank Coopers “schadeplichtig” bevonden. Medex claimt een bedrag van 22 miljoen gulden. Dit bedrag bestaat voor vijftien miljoen uit een vergoeding voor gederfde winst en voor ruim twee miljoen uit kosten in verband met de liquidatie van Medex, adviseurs en het honorarium voor Coopers. Inclusief wettelijke rente sinds december 1987 komt Medex op 22 miljoen gulden.

De rechtbank vindt dat deze winstpotentie niet voldoende is beargumenteerd. Bovendien hebben ook andere zaken, zoals de malaise in de vastgoedsector, de winstcapaciteit van de onderneming ondergraven. Maar: “Denkbaar is dat correct werk van Dijker en Doornbos het verlies zou hebben beperkt.”

Dit is de tweede keer in Nederland dat de rechter een accountant gebiedt een ontevreden cliënt schade te vergoeden. In mei van dit jaar betaalde Coopers ruim 14 miljoen aan waterbouwer Van Oord omdat deze onjuiste informatie had gekregen van de accountants over een onderneming die Van Oord overnam.

Het Nivra, waarvan 7500 registeraccountants lid zijn, sprak de angst uit dat dit soort vonnissen ertoe kan leiden dat accountants vaker met miljoenenclaims worden geconfronteerd. De premies voor de verzekering van beroepsaansprakelijkheid zullen volgens het Nivra flink stijgen door deze op Angelsaksische leest geschoeide claims.

Het vonnis uit Roermond leunt sterk op eerdere uitspraken van de Raad van Tucht en de Raad van Beroep van het Nivra. Dat de rechtbank hierop teruggrijpt, geeft meteen de beperkingen van de reikwijdte van de uitspraak aan.

De Raad van Beroep heeft de klachten over de handelwijze van de accountant op een aantal punten gegrond verklaard. Zo noemde hij de manier waarop de accountant de relatie met Medex beëindigde en vervolgens het honorarium incasseerde, niet juist. Ook had de raad er bezwaar tegen dat de accountants jarenlang vooraftrek van omzetbelasting op grondtransacties gedoogden, hetgeen niet in overeenstemming is met de wet op de omzetbelasting.

Dit laatste punt is van groot belang in deze zaak. Het gedogen van deze constructie, die rentewinst moest opleveren, bracht Medex namelijk later in de problemen: toen de bouwmarkt begin jaren tachtig instortte, kreeg de projectontwikkelaar nog een navordering van twee miljoen gulden. De rechtbank verwierp Coopers' verweer - “de onjuiste vooraftrek leidde slechts tot verschuiving van de betalingsplicht” - omdat de eis van de fiscus de liquiditeitsproblemen van Medex versterkte.

De belastingaanslag in 1983 kwam hard aan bij de Limburgse projectontwikkelaar. In dat zelfde jaar beëindigde de accountant zijn relatie met Medex en meldde dit aan de banken. De banken staakten hierop hun kredietverlening. Tot overmaat van ramp stopte de Stichting Woongarantie Koopwoningen de garantieverstrekking. Het management van Medex saneerde te laat en het bedrijf had geen toekomst meer.

(Toen nog) Dijker en Doornbos vroeg in december 1983 het faillissement van Medex aan om haar vorderingen te incasseren. Medex voorkwam een faillissement door tot een akkoord te komen met banken en schuldeisers. Het bedrijf werd geliquideerd.

De rechtbank legt lang niet alle schuld bij de accountants. Zo vindt de rechter dat een investering die later verkeerd uitpakt “bij uitstek tot de verantwoordelijkheid en het risico van de ondernemer moet worden gerekend.” Dat geldt ook voor het behoud van de winstcapaciteit van een bedrijf. Verder schrijft de rechter in het vonnis dat een tegenvallende ontwikkeling niet zonder meer op de door Medex gestelde wijze kan worden verhaald op de registeraccountant. Ook zo bezien hoeven de accountants niet wakker te liggen van het vonnis.

Dat betekent echter niet dat accountants op oude voet kunnen doorgaan. De lijdzaamheid waarmee opdrachtgevers lange tijd het werk van accountant of bankier accepteerden verdwijnt. Steeds vaker spreken ze ook de financiële dienstverlener aan op diens verantwoordelijkheid. Beleggers houden banken aansprakelijk voor de tekst in het prospectus bij de emissie van aandelen. Overnemers van bedrijven die achteraf wel erg veel "lijken in de kast' hebben, proberen verhaal te halen bij de accountant die de jaarstukken heeft goedgekeurd. De kritiek op de rol van de accountants in zowel de Maxwell-affaire als het BCCI-schandaal is een teken des tijds.