Jeltsin confisqueert resten Sovjet-Unie

MOSKOU, 20 DEC. President Boris Jeltsin van Rusland wil nog voor Oudjaar de voormalige Sovjet-Unie hebben overgenomen. Jeltsin heeft gisteren nagenoeg alle organen van de voormalige Sovjet-Unie per decreet geconfisqueerd en vervolgens verklaard dat Michail Gorbatjov volgens hem binnen tien dagen moet aftreden. Bovendien heeft hij het ministerie van binnenlandse zaken en de staatsveiligheidsdienst samengevoegd tot één departement.

De decreten van Jeltsin hebben betrekking op onder andere het Sovjet-departement van buitenlandse betrekkingen, het "interrepublikeins economisch comité', dat als interim-kabinet van president Gorbatsjov fungeerde, de parlementsgebouwen in het Kremlin en de financiële reserves van de Unie. Minister Edoeard Sjevardnadze (buitenlandse zaken) en premier Ivan Silajev zijn door deze oekazes van hun posten ontheven. Alle diplomaten zijn vanaf nu in dienst van de Russische regering.

Alleen het ministerie van defensie, het departement voor atoomenergie en de buitenlandse inlichtingendienst ("het militair-industrieel complex') zijn in de decreten van Jeltsin buiten schot gebleven.

Het gefuseerde departement van binnenlandse zaken zal onder leiding komen te staan van de huidige Unie-minister Baranikov. Dit nieuwe ministerie moet de Russische functionarissen en het leger beschermen. Hoe de interne hiërarchische verhoudingen zijn geregeld, is nog niet duidelijk. Maar in enkele kranten is al een historische parallel getrokken met de stalinistische NKVD, het "volkscommissariaat' waarin de toenmalige partijleiding in 1934 de geheime dienst GPOe en "Binnenlandse Zaken' samenvoegde.

De confiscaties verlopen niet zonder strubbelingen. Parlementariërs uit de Opperste Sovjet van de Unie beklaagden zich er gisteren over dat ze in het gebouw van het parlement van de voormalige socialistische staat zijn gefouilleerd door Russische veiligheidsbeambten.

Pag 5:

Boris Jeltsin: Gorbatsjov nu snel weg

In een vraaggesprek met een Italiaans radiostation in Rome, waar Jeltsin gisteren naar toe is gevlogen in zijn eigen presidentiele Toepolov nadat hij 's morgens eerst de decreten had getekend, heeft de Russische president vervolgens verklaard dat president Michail Gorbatsjov nog “voor het eind van het jaar moet aftreden”. Begin van deze week meende Jeltsin nog dat Gorbatsjov waarschijnlijk tot medio januari zou aanblijven.

Jeltsins woordvoerder, Pavel Vosjtsjanov, nuanceerde deze opmerking later door uiteen te zetten dat er een verschil is tussen Gorbatsjov en de andere Sovjet-functionarissen. De laatsten moeten hoe dan ook voor het nieuwe jaar verdwijnen.

Morgen zal in de Kazachstaanse hoofdstad Alma-Ata waarschijnlijk de laatste hand worden gelegd aan het nieuwe "Gemenebest van onafhankelijke staten'. Gorbatsjov is voor de besprekingen in Kazachstan niet uitgenodigd. Hij heeft zich gisteren daarom per brief tot de oprichters van de nieuwe unie gewend. De brief is gisteravond in de Izvestia gepubliceerd.

Volgens Gorbatsjov is het idee om het politieke opperbevel over de kernwapens in handen te leggen van alle presidenten gezamenlijk “absurd”. Alleen de controle over het defensiebeleid in algemenere zin kan collectief geregeld worden, aldus de scheidende president. Gorbatsjov keert zich daarmee tegen de conceptie die Jeltsin en de andere presidenten hebben over de stragetische arsenalen van de voormalige Sovjet-Unie.

Gorbatsjov heeft de deelnemers aan de onderhandelingen in Alma-Ata voorgesteld het nieuwe land voortaan "Gemenebest van Europese en Aziatische staten' te noemen. Hij herhaalt in zijn brief bovendien dat hij de vorming van deze losse gemeenschap niet in de weg zal staan. Het nieuwe "Gemenebest' zou, aldus Gorbatsjov, het “uiteindelijke succes kunnen zijn van een grootse zaak die in 1985 (het jaar waarin hijzelf partijleider werd en is begonnen met zijn perestrojka, red.) is begonnen”.

Of alle oude Sovjet-republieken morgen ook daadwerkelijk zullen worden toegelaten tot het Gemenebest is overigens nog de vraag. De Wit-Russische parlementsvoorzitter, Stanislav Sjoesjkevistj, die de facto optreedt als president van zijn land, heeft namelijk verklaard dat het Gemenebest wat hem betreft alleen openstaat voor staten waar geen gewelddadige etnische conflicten worden uitgevochten. Sjoesjkevitsj wil zo de deur sluiten voor landen als Moldavie en Azerbaidzjan, twee republieken die verscheurd worden door tegenstellingen tussen de autochtone bevolking en Russen respectievelijk Armeniers. De Oekraense president, Leonid Kravtsjoek, heeft bovendien laten doorschemeren dat hij morgen helemaal niet in Alma-Ata zal verschijnen. Volgens hem is het Gemenebest bijna twee weken geleden al de jure opgericht in de Wit-Russische grensplaats Brest en is er dus geen reden om er opnieuw over te onderhandelen.