Eerste vliegdekschip Sovjet-Unie kiest zee

“Een indrukwekkend schip, maar wat moeten ze ermee?”, zo vraagt een Westerse inlichtingenfunctionaris zich af als hij de foto's ziet van het vliegdekschip Admiraal Kuznetsov, het grootste en duurste schip van de marine van, ja, van welk land?

Ook de Nederlandse Marine Luchtvaartdienst (MLD) heeft de tocht van de Kuznetsov uit de Zwarte Zee (Oekraïne) naar de Noordelijke Vloot aandachtig gevolgd en het eerste volwaardige vliegdekschip van de "voormalige' Sovjet-Unie ten westen van Engeland van alle kanten gefotografeerd. Los van de vraag onder wiens bevel de Kuznetsov straks gaat varen - als het wegens economische bezuinigingen ten minste niet direct in de thuishaven Severomorsk langdurig aan de ketting gaat - blijft het 67.500 ton metende oorlogsschip een opvallend object.

Op de tekentafels heette de Kuznetsov nog Kremlin, maar de symboolwaarde van die naam werd te kwetsbaar geacht. Ook Brezjnjev, de naam waaronder het schip in 1985 nabij de Krim te water werd gelaten, bleek opeens nogal gevoelig te liggen. Ook de derde naam, Tbilisi, naar de hoofdstad van de eigenzinnige republiek Georgië, hield niet lang stand. In december 1990, een maand voor de indienststelling kreeg het zijn huidige, politiek neutrale naam.

De Kuznetsov is het eerste Russische vliegdekschip waar gewone gevechtsvliegtuigen kunnen starten en landen. Het schip heeft een 304 meter lang doorlopend vliegdek dat aan de voorzijde 11,5 graden oploopt. Deze zogeheten ski-jump op de neus is een extra hulpmiddel voor startende straaljagers. In tegenstelling tot Amerikaanse vliegdekschepen beschikt de Kuznetsov namelijk niet over stoomkatapults om vliegtuigen de lucht in te slingeren.

Het gemis hieraan beperkt de operationele mogelijkheden van de Kuznetsov. Tijdens zo'n 250 proefstarts in de Zwarte Zee is door MiG-29 Fulcrum en SU-27 Flanker gevechtsvliegtuigen met succes gebruik gemaakt van de ski-jump. Een aanloop van minder dan 200 meter was meestal voldoende. Maar de vliegtuigen waren dan niet bewapend. Onder gevechtsomstandigheden zou het extra gewicht daarvan problemen kunnen geven.

Het Sovjet-vliegdekschip heeft nu overigens geen gevechtsvliegtuigen aan boord. In de grote hangar onder het dek staan alleen enkele helikopters. De maritieme uitvoering van de SU-27 straaljager is waarschijnlijk pas kortgeleden in produktie genomen en die van de MiG-29 moet zijn testprogramma nog afmaken. Naar verwachting zal het nog jaren duren voordat de Kuznetsov met een effectieve luchtvloot kan worden ingezet.

Dat wil overigens niet zeggen dat het vliegkampschip weerloos is. Naast een formidabele luchtverdediging van 6-loops-kanonnen en meer dan 500 raketten, beschikt de Kuznetsov tot verrassing van inlichtingenexperts ook over 12 SS-N 19 raketten tegen zeedoelen met een bereik van 500 kilometer. Deze raketten bevinden zich in bijna onzichtbare silo's onder het vliegdek, vlak voor de ski-jump.

Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in onafhankelijke republieken brengt het scheepsbouwprogramma van de marine in gevaar. De werf waar de Kuznetsov is gebouwd, Nosenko 444, de enige werf met constructieprogramma's voor vliegdekschepen, is genationaliseerd door de Oekraïense regering. Het tweede vliegdekschip in de Kuznetsov-klasse, de Varyag, is in november 1988 te water gelaten. Het schip zou in 1993 met proefvaarten beginnen. Een negatief effect wordt zeker verwacht voor de nog grotere, 75.000 ton metende Ulyanovsk, die nog in aanbouw is. Een Russische krant heeft gemeld dat de bouw van de nucleair aangedreven Ulyanovsk en een mogelijk zusterschip waarschijnlijk wordt stopgezet.