Verkeer in 9 steden gehalveerd na ernstige luchtvervuiling; Italië stinkt: auto's aan de kant; Automobilist vreest met een katalysator minder snel te kunnen optrekken bij het stoplicht.

ROME, 19 DEC. Verongelijkt kijkt de automobilist uit Viterbo op naar de Romeinse politie-agent. “Ik wist het niet, ik had de krant niet gelezen”, smeekt hij bijna, terwijl zijn vrouw hem verwijtend aankijkt. Maar de agent is onverbiddelijk: 50.000 lire boete, bijna 75 gulden. De man had de verkeerde nummerplaat.

De bezoeker uit Viterbo was deze week in Rome een van de slachtoffers van de maatregelen om het verkeer te beperken. In negen Italiaanse steden is het autoverkeer aan banden gelegd omdat de luchtvervuiling alarmerende niveaus heeft bereikt. Op even dagen mogen alleen auto's met een even nummerplaat rijden, daarna zijn de oneven nummerplaten aan de beurt.

In Milaan en Rome, waar stofmaskers bij het straatbeeld zijn gaan horen, is de maatregel dinsdag ingegaan nadat de hoeveelheid gevaarlijke stoffen, vooral koolmonoxide, voor de vijfde opeenvolgende dag een niveau had bereikt dat gevaarlijk is voor de gezondheid. In Turijn, Como en Bergamo is de beperking sinds gisteren voor het eerst van kracht, in Bolzano sinds vandaag. Napels, Bari en Messina hadden haar al eerder ingevoerd, en Genua en Catania overwegen het eveneens te doen.

De luchtvervuiling in het najaar is een stipt terugkerend probleem: als het koud wordt gaat het stinken in Italië, vooral wanneer een hoge-drukgebied zorgt voor windstil weer. In steden als Milaan en Turijn dragen ook de industrie en de verwarming op olie (Italië stookt relatief weinig op gas) bij tot de vervuiling. Maar de hoofdschuldige is het verkeer.

De meeste steden hebben nauwelijks maatregelen genomen om de verkeersstroom te beperken en moeten daarom nu hun toevlucht nemen tot de wisseldiensten voor auto's, een maatregel die door milieugroepen wordt verworpen als een lapmiddel. In Milaan en Rome is de luchtvervuiling gisteren niet onder het gevaarlijke niveau gedaald.

Niet alle steden voeren hetzelfde beleid. In Milaan, Turijn, Como en Bergamo heeft de beperking steeds voor heel de dag gegolden, terwijl dat in Rome pas sinds vandaag is. Ook de boetes verschillen: tegenover de 75 gulden van Rome staat een boete van ruim 600 gulden in Turijn. In de meeste steden geldt de maatregel totdat het weer opklaart.

In vrijwel alle steden zijn auto's met een katalysator vrijgesteld van het rijverbod, al moesten de Romeinse "schone' automobilisten gisteren uren in de rij staan om de beloofde vergunning te krijgen.

De overheid heeft weinig maatregelen genomen om het gebruik van katalysatoren te stimuleren. Fiat, goed voor bijna de helft van de Italiaanse automarkt, is later dan de Duitse, Japanse en Amerikaanse autofabrikanten aandacht gaan besteden aan een schonere auto. Sommige Italiaanse automobilisten vrezen ook dat zij met een katalysator minder snel kunnen optrekken bij het stoplicht.

Het gedeeltelijke rijverbod leek gisteren in Rome en Milaan redelijk goed te worden opgevolgd. Maar in Napels, waar het even-oneven systeem sinds midden september geldt, houdt vrijwel niemand zich er meer aan. Er zijn te weinig agenten voor controles, en na een kleine verlichting in de eerste weken is de spreekwoordelijke verkeerschaos weer teruggekeerd, aangewakkerd door het winkelen voor kerstmis.

De bruine wolken die deze dagen boven de grote steden hangen, hebben de roep versterkt om structurele maatregelen. Veel meer dan de file is de vervuiling het argument om het autogebruik te beperken - wachten hoort nu eenmaal bij het leven hier.

Veel steden dreigen te worden gesmoord in het verkeer, en omdat er steeds meer auto's komen, worden de problemen steeds groter. In Milaan zijn dagelijks 900.000 auto's op de weg, en dit jaar werd al half september het eerste smogalarm gegeven. In Rome rijden iedere dag naar schatting 1,6 miljoen auto's.

Vaak is het stadscentrum afgesloten om het autogebruik te ontmoedigen. In Rome is het centrum sinds oktober heel de dag dicht. Bij de invalswegen staan dranghekken met politie-agenten, want alleen een bord "verboden inrijden' houdt weinig automobilisten tegen.

Wie er toch in wil, heeft een speciale vergunning nodig, die wordt uitgegeven aan mensen die er wonen, mensen met een openbare taak als artsen en politici, en mensen met de juiste vrienden. Omdat de laatste categorie enorm is uitgedijd, is besloten dat het aantal vergunningen zal worden gehalveerd, tot achtduizend. In een paar steden moet je betalen om de stadskern in te mogen.

Het blijkt niet genoeg om het autoverkeer te beperken, ook al omdat het openbaar vervoer erg veel te wensen overlaat - in Napels is de geplande metro voor de wereldkampioenschappen voetbal van vorig jaar nog steeds niet meer dan een grote bouwput, Rome heeft maar twee lijnen en Milaan drie.

L'Indipendente pleitte er vanmorgen voor om eindelijk parkeergeld te gaan heffen. In de meeste grote steden hoeft er buiten de schaarse parkeergarages nauwelijks te worden betaald voor een parkeerplaats. Rome en Napels zijn bijna helemaal vrij, en in Milaan is het plan om parkeergeld te gaan heffen (4,50 per uur) op woedende protesten gestuit.

Er is een enorm gebrek aan parkeerruimte, maar in de praktijk laten weinig automobilisten zich daardoor afschrikken. De Italianen zijn meesters in het creatief parkeren: op hoeken, op zebra's, soms een keurig rijtje midden op straat, en als er echt geen ruimte meer is, dubbel of driedubbel. Hierdoor kruipt de rest van het verkeer nog trager door de straten.

Van de grotere steden hebben alleen Bologna en Florence, met hulp van een verkeer-professor uit München, hun verkeer beter weten te regelen. In de andere steden volgen de plannen elkaar op zonder veel resultaat. Er is nog maar één oplossing, zei het Groene Romeinse gemeenteraadslid Athos De Luca wanhopig: meer feestdagen uitschrijven, want alleen dan zijn er geen files in de stad.