HIV handhaaft zich toch ook door mantelmutaties

Virussen ontsnappen vaak aan de aandacht en opruimwoede van het afweersysteem van hun gastheer door regelmatig een ander jasje aan te trekken. Het afweersysteem herkent een virus aan bepaalde korte eiwitketens aan het virusoppervlak. Als in die mantel andere aminozuren worden ingebouwd zijn de voorgeprogrammeerde opruimcellen machteloos.

Het lijkt slim van virussen om hun buitenkant te veranderen, maar het is toeval. Virussen vermenigvuldigen zich als razenden, waarbij regelmatig wat mis gaat - beter snel dan foutloos - en zo ontstaan mutanten. De meeste mutanten gaan ten gronde omdat ze niet beter zijn dan hun voorgangers. Een enkele mutant overleeft, bijvoorbeeld doordat ze aan het afweersysteem ontsnappen. Na een tijdje nemen ze de plaats in van het oorspronkelijke virus.

Het bekendste voorbeeld is het griepvirus dat keer op keer een nieuw jasje aantrekt en ons afweersysteem ieder jaar weer voor problemen kan stellen zodat we eerst een weekje ziek zijn voor het afweersysteem de zaak weer onder controle heeft. Die mutanten ontstaan meestal ergens in China, naar men vermoedt door een uitwisseling van genetisch materiaal van griepvirussen die varkens of eenden leven.

Tot nu toe was slechts eenmaal het ontstaan van zo'n ontsnappingsmutant in één organisme aangetoond. Het ontstaan van ontsnappingsmutanten zou kunnen verklaren waarom HIV meer dan tien jaar in een mens aanwezig kan zijn en daarna pas aids veroorzaakt. Er was tot nu toe tevergeefs gezocht naar mantelmutanten van HIV en men dacht al dat ze niet optraden. Maar nu zijn ze toch gevonden bij zes Engelse seropositieven bij wie over een periode van twee tot vier jaar met regelmaat HIV werd geïsoleerd (Nature, 12 dec).

Hoewel er nog meer hypothesen zijn, is deze vondst een mogelijke verklaring voor de latente aanwezigheid van HIV in het menselijk lichaam. Het is mogelijk dat het afweersysteem na de eerste besmetting het HIV redelijk onder controle houdt, maar uiteindelijk door een mantelmutatie toch machteloos komt te staan. Onbekend is echter hoe het HIV zich handhaaft ondanks de afweerreactie van de gastheer - het virus zou zich ergens moeten verschuilen.